Vellos con Historia

Vellos con Historia: así eramos, así somos

2011-02-06T14:01:00.002+01:00

Durante o 2009 alumnos e profesor de Historia de 4º ESO do IES Pedregal de Irimia, rematamos este traballo, que nos mantivo varias semanas recollendo, en Meira e na súa contorna, toda a oralidade que
os nosos vellos aínda conservaban na súa memoria.

Ao pouco tempo, a Consellería de Educación concedeu un Premio de Innovación Educativa a este proxecto, e é por iso que as últimas entradas conteñen fotos da nosa celebración.

Hoxe, o valor deste sitio, pese ao tempo transcorrido, segue plenamente vixente,

e inevitablemente tenderá a valorizarse cos anos. Porque todo o que aquí poderás ler,

forma parte dun mundo que xa non existe máis que na memoria, e neste blog.

Desexamos que vos guste,
e que tamén vós transmitades estes contos aos vosos, como souberon facer eles...
Ata sempre!

Por fin!!! Merecíamolo!

2010-05-10T00:46:00.011+02:00

Os premios son para celebralos, e en Vellosconhistoria tiñamos a festa do noso premio pendente.

FOI UN DÍA ENORME... De reencontros, de xogos e de risas.
....

GRACIAS!

A todos vós, aos vosos, e aos que nos concederon este premio que nos xuntou de novo.

E un recordo, desde aquí, para os que nos faltasteis: os novos, e os vellos...

Miguel Abraira.

PREMIO!!!

2009-12-18T17:48:00.025+01:00

¡¡SOMOS

3º PREMIO DE INNOVACIÓN EDUCATIVA 2009

DA XUNTA DE GALICIA!!

Hoxe, venres día 18 de decembro de 2009, publicouse a lista de premiados no DOG, e podedes ler en que consiste o premio premendo na dirección: http://centros.edu.xunta.es/contidos/premios09/?paged=8

SE CADRA, NON TODO O NOSO TESOURO ERA DE MOEDAS DE CHOCOLATE...

POR SE HOUBESE ALGUNHA DÚBIDA, AS DE CHOCOLATE, SÍNTOO, QUEDO CON ELAS;

AS OUTRAS, AS DE VERDADE, QUERO COMPARTILAS CON VÓS.

Aos vellos (que o saiban, e que nunca deixen de contar historias).

Aos meus alumnos de Meira, que o merecían.

"Entre Maiores" navega, e caza o noso tesouro

2009-10-26T21:22:00.008+01:00

Isto é o que ten a rede... Navegas á busca de tesouros, e ás veces atopas algún. "ENTRE MAIORES" é un xornal de publicación mensual que chega a todo o país, e que está especialmente pensado para atender os intereses e necesidades informativas dos nosos maiores, ou, como diriamos con todo cariño e respecto neste blog, dos nosos vellos. Despois de descubrir este traballo na rede, a edición de Galicia quixo saber un pouco máis, e no seu nº 94 (outubro 2009) acaba de presentar o noso proxecto aos seus lectores coa reportaxe que podedes ver máis abaixo.
Que vos parece??? Saímos guapos???

Premios á Innovación Educativa 2009

2009-10-07T13:01:00.012+02:00

VELLOS CON HISTORIA xa está participando na edición de 2009 dos PREMIOS Á INNOVACIÓN EDUCATIVA.
Este ano hai moitas experiencias inscritas, e a nosa é unha delas.
Visitando a dirección: http://centros.edu.xunta.es/contidos/premios09/ poderedes votar (do 1 ao 5, facendo clic nas estreliñas), apoiar ou deixar comentarios (xa temos algún!) en prol da nosa candidatura... ou de calquera outra que vos guste.
Grazas a todos!
Moito ánimo e, agora tamén, un abrazo para todo o centro.
Miguel Abraira.

Alegría e Contento

2009-09-05T22:52:00.001+02:00

Nunha casa había unha vez un defunto polo que se ía rezar o rosario aquela noite. Entón, como non lles dera tempo a cear, esconderon o touciño frito na tixola, na boca do forno, tan cedo coma chegou o primeiro veciño á casa. Na casa tiñan dous gatos, un chamábase Alegría e o outro Contento. Mentres rezaban, cada pouco ía un gato e collía un lisco. E o neno da casa protestaba:
- Mamá, mamá, Alegría levou outro.
- Cala a boca meu neniño cala, alegría é tristura.
- Mamá,mamá, ¡agora vai Contento!
- Oxalá, meu neniño, oxalá fora con alegría e contento.
ARP (Meira)

A señora xorda

2009-09-05T22:49:00.002+02:00

Había unha señora algo xorda que tiña un fillo moi listo que fora estudar ao estranxeiro. Entón, cando o fillo volveu, estaba a señora sentada detrás da cociña e púxose a contarlle a súa nai as aventuras e os costumes da terra onde pasara case toda a súa vida. Comezou preguntando a señora:
-E logo onde estiveches tanto tempo,meu fillo?
-En Inglaterra,mamá.
-Debaixo da terra,meu fillo?
-¡Non! ¡En Inglaterra,mamá!
-¡Ah! ¿E logo alí que comen, meu fillo?
-Verzas con unto,mamá.
-Cabezas de defunto, meu fillo, ¡léveme Dios!
-¡Non mamá! ¡Verzas con unto!
-¡Ah! ¿E alí como casan, meu fillo?
-Muller con home, mamá.
-¿Muller con nove meu fillo? ¡E eu aquí con sete nada máis!
ARP (Meira)

O zoqueiro

2009-09-05T22:45:00.001+02:00

Este era un zoqueiro que estaba furando unha zoca no ripeiro, cando pasa un home que o saúda:
-¡Buenos días!
-¡Está dura!
-¿É farruca?
-Nin o diablo a fura.
ARP (Meira)

"Adiós, papá"

2009-09-05T22:36:00.002+02:00

Había nunha aldea un matrimonio que tiña un fillo. Cando o rapaz era pequeno seu pai enfermou e morreu. Ademais, a mai e o pai tiñan algúns problemas entre eles, polo que non se levaban moi ben. Cando chegou o día do enterro, a mai deu en chorar ao ver ao seu defunto marido saír da casa, e o pequeño, ao ver a súa mai, tamén. De alí a un pouco, cando xa ían algo distanciados da casa, o neno de tanta pena que lle deu seu pai comezou a berrarlle: “¡Ai papá! ¡Adiós, papá!”. Nesto que súa mai lle respondeu: “¡Pepe, Pepiño, non lle berres a teu pai que é capaz de volver aínda para a casa!”.
ARP (Meira)

O neno famento

2009-09-05T22:32:00.001+02:00

Isto era un neno dunha casa na que había invitados a comer. Por iso os maiores puxéronse a atender aos invitados e ao neno non lle daban dado de comer. De nada servían as súas protestas, e dunha vez a súa nai respondeulle:
-Cala meu neniño, primeiro son os de fóra, antes que os da casa.
Ao que o neno respondeu:
-Nunca da casa fora.
Outro día na mesma casa púxose moi enferma a velliña da casa. E cando tiñan a cea feita, e xa ían comer cachelos e carne, a señora púxose muito máis mal e toda a familia subiu ao cuarto atendela.
Cada vez que baixaba un o pequeno dicía:
-Ai mamá, eu teño muita fame, ¿cando cenamos?
Ao que respondían:
-Espera neniño, que primeiro hai que velar polos maiores da casa.
E o neno volvía preguntar
-A ver, ¿cando comemos, que teño moita fame?
-Ai, está moi maliña espera un pouco...
Na derradeira vez, o neno xa algo cabreado dixo:
-Pero a ver, ¿imos cear ou non imos cear?
-Non ho, que non ves que...
-Ai ho, tamén vaia por Dios, nin morre a vella nin comemos os cachelos.
ARP (Meira)

O raposo, o lobo e o leite

2009-09-05T21:05:00.004+02:00

Un día foron cavar o raposo e o lobo e levaban unha ola de leite. Traballaban duro, pero o raposo cansaba e cada pouco quedábase mirando para o ceo, dicindo que o chamaban del para ir a un bautizo. Así, cada pouco ía a onde tiñan a ola co leite e pegáballe uns tragos, ata que por fin o acabou. E claro, cando veu a hora de comer, o lobo protestou. O raposo, para librarse, dicía que el non fora, pero o lobo non deixaba de darlle a culpa. Entón, como durmían xuntos, fixeron un trato: “Pois de noite, ao que lle súe a barriga, é que bebeu o leite”. E así foi como aló polo medio da noite o raposo mexoulle pola barriga ó lobo, e este tivo que cargar coa culpa.
ARP (Meira)

O raposo e a figueira

2009-09-05T20:59:00.000+02:00

Era unha noite na que un raposo tiña fame e, como non tiña pitas para comer, decidiu subir a unha figueira e coller figos. Dera en tronar naquel momento e grazas ao relustro podía ver os figos e recollelos. Cada vez que collía un e quería outro dicía mirando cara o ceo: “Aluma Lupín, que che hei dar deles”, e o viña un relustro e o raposo collía outro figo. “Aluma Lupín, que che ei dar deles”, e outro relustro e outro figo que comía o raposo. Así ata que dunha vez veu un relustro, caeulle xusto encima e enganchoulle o rabo. Daquela o raposo escapou a fume de carozo e non se volveu acordar da fame nin dos figos.
ARP (Meira)

As correas

2009-09-05T20:56:00.001+02:00

Había no pobo un home que era rico e contrataba xente para que lle fora traballar. Un día foi a xunto de tres rapaces que había nunha casa, e aínda que un deles era algo retrasado, ofreceulles o traballo pagándolles ben, pero coa condición de que non tiñan que enfadarse. Se o facían, o amo sacaríalles unha correa de carne polo lombo abaixo. Cando empezaron a traballar, o señor foinos chamando un por un. Foi o primeiro e mandoulle ir por auga á fonte cun bocoi e traelo ao lombo para casa. Pero era tan pesado que o rapaz enfadouse e o amo quitoulle unha correa. A continuación mandoulle a outro ir a unha carballeira onde había carballos grandísimos, para traelos un a un ó lombo para a casa. O rapaz, ao ver que o traballo que lle mandaba era un imposible, enfadouse, e o señor sacoulle unha correa. Mandoulle tamén meter un carro das vacas por un furado moi pequeno, e queixándose de que iso non podía ser enfadouse tamén, co que conseguiu que o señor lle quitase outra correa. Cando chegou a vez do retrasado, colleu un sacho e púxose a sachar todo ao redor da fonte. Daquela chegou o amo e preguntoulle que facía. El respondeulle que estaba sacando a fonte para levala para ó pé da casa e non ter que ir pola auga. Cando o amo lle mandou ir á carballeira polas árbores, o rapaz fixo o mesmo que coa fonte, sachouna todo arredor co afán de poder levala enteira para a casa e non ter que levar un por un os carballos. Cando lle tocou meter o carro polo furado, agarrou unha brosa e púxose a facer estelas todo o carro,de maneira que o pasou polo furado.
Entonces chegou o amo e enfadouse de tal maneira, que o rapaz retrasado, vendo o que lle fixer aos outros, sacoulle unha correa do lombo ó amo.
ARP (Meira)

Maio largo

2009-09-05T20:29:00.002+02:00

Había unha vez un matrimonio coas súas vaquiñas e os seus cochiños e o día que levantaban a carne, o home colleu o touciño co xamón e todo e díxolle á muller:
-Toma, sube isto ao faio que é para maio largo.
Pero coincidiu que pasaba por alí un home, e oiuno. Esperou a que marchase Xan e cando estaba a muller sola na casa petou á porta.
-Quén é?
-Son Maio Largo e veño polo touciño ese.
Entón baixa a muller o touciño e dállo a aquel descoñecido.
Cando chegou Xan de novo á casa, botan os dous a buscalo ladrón. E chegaron a un sitio onde había unha árbore enxertada, e antes cando se facía un enxerto botábaselle buleira de vaca, entón dille Marica a Xan:
-Oe Xan, oe Xan, e que vaca sería a que cagou tan alto?
Seguiron andando e cando chegaron a unha costa lisa a Marica deulle gana de mexar, e como ía muito diante Xan, berroulle:
-Oe Xan, mira, un, dous, tres, catro, cinco, seis... sete carreiros!
Pero debaixo parece que debía haber unha cova de ladróns que, ao oír berrar á muller, botáronse a correr a fóra “a cien”, e escaparon. Entón Xan atopou a cova e viu que tiñan alí moito ouro. Volveron os dous para a casa, prepararon o carro e un pote de papas, e encamiñáronse de novo ao furado. Marica diante chamando ás vacas, e Xan e o pote e a garfela detrás no carro. Entón cada pouco Xan dáballe unha garfelada de papas a Marica, quen dicía:
-Oe Xan, oe Xan! E choven papas quentes!
Ao chegar á cova, cargaron todo o ouro que puideron e volveron para a casa. Despois daquelo cambioulle o panorama a Xan porque se viu moi rico. Entón, a xustiza foi investigar a ver de onde lle viñeran tanta riqueza. Ao día seguinte foron declarar e Xan dixo o que lle conviña para librarse, pero Marica contoulles ós xuíces que tantos cartos eran dun día que foran polo tesouro nun carro, un día que chovían papas quentes. Con iso o xuíz xa non creu nada.
ARP (Meira)

O pobre e a taberneira

2009-09-05T20:26:00.001+02:00

En tempos moito atrás andaban os pobres pedindo polas portas. E un bo día, chegou un pobre a unha cantina. Alí pediulle á dona se lle podía dar de comer, que levaba catro días sen probar bocado e traía moita fame. A muller mandoulle pasar e meteuno detrás da cociña para que se quentase, porque traía moito frío. Así que o home se quentou, a ama da taberna tróuxolle un prato de carne, chourizos, longaínzas e pan e un neto de viño. O home empezou a comer que parecía que aquilo lle ía chegar a pouco. Pero sen embargo non o comía todo, por que cando a muller non o vía metía no fardel que levaba. De tal maneira que cando acabou de comer empezou a cavilar como había de facer para pagar. Nesto chegou a señora pensando para si: “¿E este terá con que pagar? Porque o que comeu non llo podo perdoar”. Pero o pobre, en vistas de que tería que deixarlle a deber á taberneira por que non tiña peseta, pediulle unha pedra á señora e empezou a afiar o coitelo dicindo: “Afía miña coitela afía. Nunca mataches tabernera si no que la mates ahora. ¿Cuanto le debo, patrona?”. E así unha e outra vez. A señora, que aquilo oía, respondeulle con apuro: “Nada meu señoriño nada, vaia vostede con Dios”. Entón o vello saíu de detrás da cociña e, collendo o saco, botouse da taberna dicindo: “Longaniza mimeniza, pé de porco y su cachiza, todo va en mi fardel. Que lle vaia ben señora”. E a vella da taberna perdeu todo.
ARP (Meira)

A egua do señor Toño

2009-09-05T20:20:00.002+02:00

Antes había unha egua en cada casa para poder saír así a lonxe porque outros medios non había. Un día, o señor Toño do Valdeduque, volvendo da feira de Álvare, xa a altas horas da noite, en chegando ao Sarro de San Cosme, empezou a parárselle a egua no camiño. El picou “espuelas” e, aínda que de mala gana, de alí a un pouco a egua seguiu para diante. Aos poucos metros pasoulle outra vez, pero el volveu picar e, cando á egua lle pareceu o camiño seguro, arrancou. Tendo en conta que este animal era moi nervioso e tiña moi mal xenio, ben se deitou que o señor Toño a tiña ben amansada, porque se fora outro home tirábao no chan. Así foi indo ata chegar á Agra da Peneda, onde lle volveu o animal a parar e un pouco máis adiante igual. Cando lle faltaba aproximadamente un quilómetro para chegar á casa figuróuselle que algo se lle tirara do pico dunha parede diante dos fociños da egua. El notou daquela coma un frío que lle percorreu todo o corpo e estremeceuse. Tremeu co medo ao notar unha presenza estraña. Desta vez botou a egua a correr a galope e non parou ata chegar á casa. O señor Toño meteuse coa besta na cuadra preguntándose por que o animal lle fixera esas manobras, e el sentira ese medo. Acabou de desaparellar a egua e cerroulle a porta. Logo atravesou o camiño cara a casa onde vivía e mentres ía andando entráronlle outra vez eses arrepíos e suores que antes sentira. Por fin entrou na casa e, con curiosidade, colleu un foco e abriu o poxigo, alumando cara ao camiño. Cal foi a súa sorpresa cando viu alí, ao fondo, dous lobos sentados fronte á porta, tal vez esperando a que Toño volvera saír.
ARP (Meira)

O gaiteiro e os lobos

2009-09-05T19:54:00.001+02:00

Isto pasoulle a un gaiteiro en pleno inverno, cando era frecuente que o chamaron dos pobos para ir tocar ás ruadas. Cando volvía xa da festa, atopouse cun valado e púxose a saltalo. Quedou sorprendido cando, ao tirarse para o outro lado, se encontrou cunha parella de lobos de fronte. Non lle deixaban pasar nin para un lado nin para outro. Entón o gaiteiro sacou un cigarro e, ao acendelo, os lobos viron o lume e apartáronse, deixándolle avanzar. Vendo que con este procedemento podía camiñar cara adiante, o gaiteiro foi acendendo mistos e avanzando, sempre cos lobos cerca del. Pero os mistos acabáronse e chegou un momento en que o gaiteiro xa non tiña con que defenderse. Os lobos, lonxe de apartarse do home, achegábanse a el máis e máis, vendo que xa non tiña lume na man. O gaiteiro empezou a recuar cara atrás, con tan boa sorte que tropezou cunha árbore que había detrás del e caeu xusto encima do fol da gaita. Nese momento empezou a sonar o roncón e os lobos, ao escoitalo botaron a correr tanto que deixaban máis terra por detrás que a que vían por diante.
E así foi como o bo do gaiteiro se librou das fauces do lobo.
ARP (Meira)

Ben deitas

2009-09-05T19:33:00.005+02:00

Contaba o avó de meu bisavó que unha vez viña de ver unha moza que tiña na parroquia veciña. Era noite pecha e non se vía nada, porque el ademais non levaba luz. Indo por un carreiro que atravesaba un prado, ao saír pola cancela que cerraba a finca, pareceulle ver un vulto pegado á macheta. Xa dera dous ou tres pasos adiante cando se revolveu e dixo: “Marica, ¿ti que fas aí?” pensando que era unha señora pobre do mesmo pobo que tiña por costume andar de noite e aniñarse apegada a calquera parede. Pero ao non atopar resposta ningunha volveu preguntar outra vez o mesmo. E entón unha voz descoñecida contestoulle: “Segue sempre o teu camiño e nunca mires para atrás. Ben deitas do que levas no peto”. Entón, intimidado, chegou á casa e deitouse. Ata o outro día durmiu e descansou, pero nada máis erguerse, ao amencer, acordouse do que pasara. Empezou a revolver nos petos da roupa do día anterior e sorprendeuse bastante ao atopar un crucifixo que estaba precisamente roto en dous cachos. Aos dous días era domingo e, despois da misa, foi contarllo ao cura, quen lle respondeu: “Sonche bruxas que andan de noite buscando almas para levar. Nunca vaias sen algo bendito no peto”…
ARP (Meira)

Fóra meigas

2009-09-05T19:30:00.000+02:00

O día de ano novo, botábase sal pola fiestra para fóra, para espantar así ás meigas.
ARP (Meira)

As témporas

2009-09-05T19:21:00.001+02:00

A noite de fin de ano deixábase encima da soleira da fiestra doce areas de sal, cada unha correspondente a un mes do ano. O seguinte día pola mañá (aninovo) mirábase cal era a area que máis mollada estaba e a cal dos doce meses correspondía, sabendo así o mes que viría con máis choiva. A isto chamábanselle as témporas e servían, entre outras cousas, para orientarse coas tormentas.
ARP (Meira)

A capa do cuco

2009-09-05T19:12:00.004+02:00

Antigamente críase que o cuco era un paxaro que daba moi mala sorte, sobre todo cando cantaba pola mañá e o escoitabas sen ter comido nada. Por iso, nada máis espertar, bebíase enseguida un grolo dun vaso de auga que acostumaba estar xa na mesiña de noite. Do contrario, se o escoitabas sen ter comido nada, dicíase que te "capara" o cuco, e polo tanto a mala sorte acompañaríate durante todo o ano.
ARP (Meira)

Para quitar o "punto" do peito

2009-09-05T19:10:00.002+02:00

Se ao camiñar ou botar unha carreira, sentíase un punto no peito, había que coller un coio do camiño, poñelo no sitio do punto, cuspirlle e deixar a pedra de novo no sitio do que se collera.
ARP (Meira)

Lograr namoramentos

2009-09-05T19:08:00.001+02:00

Ás veces, cando ía un rapaz a unha casa ver unha moza, a mai da rapaza facíalle un beberaxe para que non se puidera separar dela e quedara prendado para sempre.
ARP (Meira)

Recuperar algo perdido

2009-09-05T18:53:00.002+02:00

Antes, cando algo se perdía, conviña rezar o responso a San Antonio; pero non valía rezalo de calquera maneira. Tiña que ser tres veces, de corrido e sen equivocacións, porque senón xa se podía ter por perdido para toda a vida.
ARP (Meira)

As ánimas tamén comen... ¿ou?

2009-09-05T18:40:00.005+02:00

Antigamente, para que comeran as ánimas, collíase o que quedaba no fondo do saco dalgunha colleita, e sementábase ao chou, tirando presadas ao aire. Algunha xente asegura que realmente esas sementes que se deixaban para as ánimas non nacían na terra.
Ademais, na Noiteboa, igual que se fai hoxe cos Reis Magos, deixábaselles ás ánimas unha bandexiña con doces, para que cando viñeran pola noite puidesen comer.
ARP (Meira)

Versos sobre animais

2009-08-20T14:39:00.002+02:00

A loba parda
Estando yo en la mi choza pintando la mi caiada,/las cabrillas altas iban y la luna rebajada,/ malbarrutan las ovejas que no paran en la majada./Vi venir siete lobos por una oscura encañada,/venían echando a suertes cuál entrara en la majada/, le tocó una loba vieja, patituerta, cana y parda/ que tenia los colmillos como punta de navaja./Dio tres vueltas al redil y no pudo sacar nada,/a la otra vuelta que dio sacó la borrega blanca./ Hija de la gran churra, nieta de la origisana,/ la que tenían mis amos para el domingo de Pascua./Aquí mis siete cachorros, aquí perra trujillana,/ aquí perra de los hierros a correr la loba parda,/ si me la cobráis cenaréis leche y hogaza/ y si no me la cobráis cenaréis de mi caiada./Siete leguas la corrieron por unas sierras muy agras/ y al subir un cotorrito la loba ya iba cansada:/ Tomad perros la borrega sana y salva y buena como estaba./ No queremos tu borrega de tu boca alobada,/ queremos tu pellejo para el pastor una zamarra/de la cabeza un zurrón para meter las cucharas/ y las tripas para viruelas para que bailen las damas.

O testamento do gato
Estaba o señor gato/nunha mesota sentado,/chegoulle a gran noticia/que había de ser casado/cunha gata montañesa/que tiña os seus cen ducados./O gato con tanta risa,/caeu do tellado abaixo,/rompera sete costelas/e a puntixiña do rabo./Mandaron chamar ó cura/e xuntamente ó escribano,/pra facer o testamento/do moito que había roubado:/Cen varas de longanizas,/outras tantas de pescado,/trinta quilos de pescado/e quince de pan de millo,/e despois cando me enterren,/non me enterren en sagrado,/entérrenme naquel campiño/e o testamento cerrado.

A miña burriña
Anque vou pró fiadeiro/non vou por fiar na roca/vou por tocar o pandeiro, ¡ai!/que esta noite a min me toca./A miña burriña cando vai ó muiño ¡vai!/toda enfariñada cheíña de frio/cheíña de frio e máis de xeada ¡ai!/a miña burriña sempre vai cargada./Esta noite hei de ir a verte/meniña non teñas medo/déixame a porta trancada ¡ai!/cunha palla ¡ai! de centeo./A miña burriña cando vai ó muiño ¡vai!/toda enfariñada cheíña de frio/cheíña de frio e máis de xeada ¡ai!/a miña burriña sempre vai cargada./Esta noite e maila outra/e maila outra pasada/abalei unha pereira ¡ai!/que nunca foi abalada./A miña burriña cando vai ó muiño ¡vai!/toda enfariñada cheíña de frio/cheíña de frio e máis de xeada ¡ai!/a miña burriña sempre vai cargada./Esta noite hai unha fía/e tamén hai espadela,/bóteme o caldo mama ¡ai!/que eu tamén quero ir a ela./As mozas de Rao cando van co ganado ¡ai!/chantan a variña no medio do prado/no medio do prado, no medio da veiga ¡ai!/ás mozas de Rao non hai quen as queira./Esta noite hai unha fia,/coa miña variña branca,/o que gaste de zapatos ¡ai!/heino de aforrare de manta./As mozas de Rao cando van co ganado ¡ai!/chantan a variña no medio do prado,/no medio do prado, no medio da veiga ¡ai!/ás mozas de Rao non hai quen as queira.

Testamento da burra
Era noite, xistra e vento,/das máis crudas do inverno,/despedíuse aquela burra/dos veciños de Soutelo./A pobre botou as contas/co seu Pedro que a deixou,/púxose a andar o camiño/e hasta o Chao non parou./A burra chegou o Chao/estando todos na cama,/non sendo a muller do xastre/que aínda por alí andaba./¡Ai! señora da miña alma,/se me dera unhas palliñas/que si lle morro con vida/heille facer a mandiña./Aló pola media noite/a burra urneou ben alto/mandándolle a Salustiano:/Vaime buscar o notario./O notario non estaba/que iba de viaxe en Abres,/quedando de apoderado/don José Antonio de Ares./A burra estaba apurada/mais non perdera o sentido/deixándolle a Salustiano/do remollo tercia e quinto./A burra foi rexistrada/por varios veterinarios./Un foi Darío de Leo,/outro Minguín de Navallos./Heiche chamar a Minguín/que bon boticario é,/mais a min quítame a vida/e tú quedache de a pé./Iban con ela pra o río/revolvéronse hacia arriba./Poñerei establecimiento/e ti unha carnicería./Carnicería non poño/que eu quero selo/mañán terei que dar parte/dese López de Soutelo./Iremos ver o ferreiro/viranlle a el moito mellor/as catro patas da burra/pra que faga o mostrador/e por si acaso se enfada/o noso amigo Pedreiro/darémoslle a orella esquerda/que teña como recordo/e a Amadeo do Zapateiro/a arandela no cú/a ver si desa maneira/pode gozar máis salú./E a Eustasio de Xacobo/toda a tripa cagadeira/pra que poña de altavoz/cada domingo de feira./Á familia de Portela/darémoslle toda a grasa/pra que fagan bos buñuelos/o día do ramo da casa./Si me queres escribir/pra onde vou ben o sabes/mándasme a correspondencia/aló pra San Tirso de Abres./Ó cabo de quince días/de xeito un pouco torto/escribiulle a burra a Pedro/dende o Chao do Conforto./Na carta ela dicía:/Mándoche dende Conforto/este novelo de cáñamo/pra coser o rancho roto./Adiós meu Pedro querido/meu Pedro das barbas rubias/Dios che dea moita salú/pra negociar moitas burras.
IAV (O Chao, Ribeira de Piquín)

Versos sobre lugares

2009-08-20T14:22:00.004+02:00

E en Crende naceu a fame/e polo Candal pasou/e en Rielo se quedou.
TVG (Meira; e Pousada, na Pastoriza)

Os pueblos da Ribeira
Muiñeiros en Piquín,/ruadores en Santalla,/irémonos ás Figueiras/que mazan bien la badana./Moito señorío en Boel,/Santa Comba xente honrada,/sufaldregos en Navallos/mantigueiros os da Vara./Graxes en Montefurado,/en Esqueira la canalla,/zapateiro en Pousadoiro,/Paíme moita castaña./Vamos camín de San Jorge,/por alí a vanidad andaba,/moito vento en Acebedo,/a colada fai pousada./Vamos ver ó noso irmán/a Valistán de Casaca,/talegueiros os de Mestre/latigantes os de Barcia./Moita niebla en Sadradín,/que a Budueira fai pousada/maiceiros en Soutelo,/en Lamas a caravanta./Acebreiros en Muxén,/en Seoane moitas cabras,/baixaremos a os Baos/que tocan ben a campana./Beben viño os de Llencias,/que non proban pinta de auga/subiremos a Invernego/que se bebe por un pelo./O San Antonio en Vilar,/en Cartea la manzana/graxos os de Cabaceira/de Invernego ven a casta./Bos campos ten Xestoso/pra dar vista á Fonsagrada/que alí haiche moi bos gatos/que se lamen moito a pata.
IAV (O Chao, Ribeira de Piquín)

Saldoira, Saldoiriña e A Veiga da Pada, tres lugariños que non valen nada.
MA (Beche, Xudán, A Pontenova)

Versos varios

2009-08-20T13:16:00.003+02:00

Cargada de perfumes/brillantes de hermosura,/te traigo virgen pura/las rosas de mi amor./Aquí te las deposito/sobre tu altar radiante/mi corazón amante./Y verás en flor/que tus preciosas flores/lanzarán sus olores,/perfume en tu altar/que ante tus plantas bellas/dulce muerte/que mas desdichosa suerte/pudiera desear.
JFF (Hermunde, Pol)

Cuando era pequeñito/e iba con el ganado/comía la meriendita/antes de llegar al prado.

Arrimeime a un pino verde/por ver se me consolaba/e o pino como era verde/al verme llorar lloraba.

Tengo, tengo, tengo,/tu no tienes nada,/tengo tres ovejas en una cabaña./Una me da leche/otra me da lana/y otra mantequita/para toda la semana.

San Antonio está preñado/e ha de parir polas orellas./Tamén san Antonio sabe/de que mal morren as nenas

Si yo fuera cazador/y tuviera una escopeta/cazaría una mujer/desas que gastan peineta.

Os rapaciños de ahora andan o tuturulú/cun far de liño de fabas atarandada no cú.

Pola abertura da saia/vinche baixar un piollo,/viña de Serra Morena/ traía un parche nun ollo.

El día que yo nací/nacieron tres cosas buenas,/nació el sol y la luna/y nacieron las estrellas.

O río cando vai cheo leva carballos e follas,/tamén podía levar as lenguas murmuradoras.

Chamáchesme pera podre/siendo tu mazá podrida/la pera podre se come/y la manzana se tira.

Chamácheme pouca roupa/se tes muita teu proveito/teño menos que quitar/á noite cando me deito.

E a miña muller morreume e enterreina pola casa,/deixeille un ollo de fora pa que vise o que se pasa./E a miña muller morreume e enterreina no palleiro,/deixeille un brazo de fora pa que tocara o pandeiro.

Io Carballo da Retorta/ten a folla revirada/que lla revirou o aire/unha noite de xeada.

A muller de San Guindán/e máis outra galdrumeira/tiraron a San Guindán/de fuciños na lareira.
TVG (Meira; Pousada, A Pastoriza)

Pica canteiriño, pica,/pica na pedra miúda,/pica na muller allea,/que outro picará na túa.

O loureiro raíz de ouro,/bota folliñas de prata./Coller amores non custa,/olvidalos si que mata.

Cando eu morra enterrádeme/con ela no palleiro/e poñeime as mans dentro,/pa tocarlle no pandeiro.

A raíz do toxo verde/é moi mala de arrincar,/os amoriños primeiros,/son moi malos de olvidar.

Os curas e os taberneiros/teñen moito parecido:/os curas bautizan nenos/e os taberneiros o viño.

Arrimeime, arrimeime,/funme arrimando,/á criada do cura/e cominlle o caldo.

Os solteiros valen ouro,/os casados valen prata,/os viúvos caldeirilla/e os vellos folla de lata.

Pasei pola túa porta,pedín auga e non ma deches,válgame Dios queridiña,qué soberbia te fixeche.

Non te cases cun ferreiro,que che bota moitas chispas,cásate cun carpinteiro,que che fai cousas bonitas.

Debaixo das túas faldras/tes un racimiño de uvas,/con permiso de teu pai,/vou mirar se están maduras.

Esta noite no muíño/ha de haber o que ha de haber,/as tellas do seu tellado,/han de ir ó río beber.

Esta noite hei de ir ás mozas,/esta noite hei de ir a elas,/quen ten fillas que as garde,/que eu non hei gardar delas.

Esta noite fun ó muíño/sen ter maíz que moer,/enredeime coas rapazas/sen ter moito que facer.

Fuches falar mal de min/a quen tanto me quería,/a ti todo che escoitaba,/e a min todo me dicía.

Fixen a cama no río/e a cabeceira nun toxo;/esta miña morenura/non é para ti, garboso.

Tienes una cinturita,/por gusto te la medí,/con la cinta de mi burra/catorce vueltas le di.
AGG (Currás, Bretoña, A Pastoriza)

Versos de cantares e gaiteiradas

2009-08-20T13:14:00.005+02:00

Gaiteiro de Trabada
Se queren saber señores/de que pueblo é o gaiteiro,/de Barreiros e Trabada/eu e mailo compañeiro./Anda que no te quiero/por sucia y por fea/Anda que no te quiero/busca quién te quiera./O gaiteiro de Trabada/foi tocar a Santa Marta/adormeceu no camiño/veu un can e roeulle a gaita./Anda que no te quiero/por sucia y por fea/Anda que no te quiero/busca quién te quiera./A meniña na fonte/lle dixo ó caldeiro/eu quixera que foras/un mozo solteiro./Trabada ten gaiteiro/nós en Páramo tamén/gaiteiro xa non vive/pero a casa queda en pé./Anda que no te quiero/por sucia y por fea./Anda que no te quiero/busca quién te quiera./Teño catro patacos/no meu tabaqueiro,/casa conmigo nena/que teño diñeiro.

Cantámosche os reis
Cantámosche os reises/guedellos de cabra/cantámosche os reises/non nos deches nada./Somos os reises do kikirikí/vamos a ver que nos botan aquí/sómos os reises do kakaraká/vamos a ver que nos botan alá./Somos os reises da cabra afanada/viñemos eiquí, no nos deron nada/.Cantámosche os reises/guedellos de cabra/cantámosche os reises/non nos deches nada./Aquí vimos catro cantaremos oito/diano aguinaldo fuciño de cocho,/ó aguinaldo vimos, ó aguianaldo andamos,/se nos dan touciño tamén o levamos,/sómo-los reises do kikirikí/se non nos dan nada,/cagámoslle eiquí./Cantámosche os reises/guedellos de cabra/cantámosche os reises/non nos deches nada.
IAV (O Chao, Ribeira de Piquín. Popularizada por Seivane)

Séntate aquí miña prima/tú nunha pedra e eu noutra/axudarasme a cantar/que a miña fortuna é pouca.

Toca meu violo toca/e non deixes de tocar/xa que me costache os cartos/axúdamos a ganar./Eu cantar cantaba ben/pero a gracia non me axuda,/teño que tomar o zumo/dunha laranxa madura.

Indo pola mar abaixo sentín cantar e cantei,/válgame dios qué bien canta la sirenita del rey./Indo pola mar abaixo perdín a miña navalla/busca barqueiro busca que alá na mar che quedaba.

Dánolo aguinaldo/anque sea pouco/un touciño enteiro/e mitá do outro.

O cantar vai no ter gracia,/e bailar no ser lixeiro,/e o enamorar en ser guapo/e o ser rico en ter diñeiro.

Me gusta cantar al viento/porque vuelan mis cantares/y digo lo que siento/en toditos los lugares.

Se queres que o carro cante/móllalle o eixe no río,/e despois de ben mollado/canta como un asubío.

Furafollas toca a gaita/e a muller toca o tambor,/Mariniña a pandereta/e o burro baila ó redor.

E tu non viche o que eu vin/na feira de Lindín,/unha cabra cunha roca/e un castrón cun violín.

A que non viche o que eu vín/na feira de Monterroso/vintecinco costureiras/dacabalo dun rapaso.
TVG (Meira; Pousada, A Pastoriza)

Versos sobre a emigración

2009-08-20T13:12:00.002+02:00

Pasé por Madrid cantando/sin saber lo que decía/y a cuesta de mi dinero/aprendí lo que quería.

Teño de ir a Buenos Aires/teño dir e máis non vou,/pola falta do diñeiro/muita máis xente quedou.

Buenos Aires, Buenos Aires,/buena tierra debe ser,/marchan chicos de quince anos/y no se acuerdan de volver.

Cuando salí de la Habana/dí la vuelta a mí sombrero./Adiós chicas de la Habana/ladronas de mi dinero.
TVG (Meira; Pousada, A Pastoriza)

Versos sobre vellos

2009-08-20T13:11:00.002+02:00

E unha vella xa moi vella/e da cabeza mui blanca/tirou un peido na cama/fixo levantar a manta.

I aquela vella que está tras do lume/ torce a cabeza por causa do fume/ anda vieja,jódete/ joróbate ahí/que a parañola foi feita pra ti.

Una vieja de cien años/y otro de ciento dos/juntaron las barriguitas/y dieron gracias a dios.
TVG (Meira; Pousada, A Pastoriza)

Un vello perdeu a vella, entre as choridas do toxo/e agora o vello anda chorando/que lla comeu o raposo.
JFF (Hermunde, Pol)

Versos de mozas

2009-08-20T13:08:00.001+02:00

Te tienes por buena moza/no te lo presumas tanto,/que a veces las buenas mozas/se suelen quedar en blanco.

Tengo un mantelito en casa/todo lleno de lunares,/el día que me lo pongo/andan los mozos a pares./Tengo un mantelito en casa/de flores de primavera,/el galán que me lo dio/sabía que era soltera.

María ten pernas blancas/ben llas vin no corredor/eu non vin pernas tan blancas/na filla dun labrador.

Nena guapa, nena guapa,/eu non a quixera ser/fai coma pera madura/todos a queren comer.

Tienes unos rizos niña/que te cuelgan por la frente/parecen campanas de oro/que van llamando a la gente.

Mi morena es mi morena/no es morena de nadie/el que quiera una morena/vaya a la guerra y la gane.

Desde el naciente al poniente/no hay novia como la mía,/trabajadora en el campo/y guapa en la romería

Te tienes porque la eres/la mejor flor de Galicia,/y eres un cuerpo sin sangre/todo lleno de malicia.

Morenita, morenita/dame de tu morenura./Vale mas de ti la gracia/que de muchas la hermosura.

Bartolo tiña unha filla/que lle chamaba Leonor/e un día estaba cosendo/sentada no corredor./O corredor xa de vello/tiña aberturas no piso/se de baixo se miraba/víaselle o paraíso./Máis o fillo do estanqueiro/que viu alí a Leonor/botou como unha centella/pa baixo do corredor./Tapa as pernas Leonor/que se no me engaño vexo/por baixo de San Mesota/as orellas dun conexo./Leonor toda asustada/quixo tapar de seguida/pegou un salto pa tras/e caeu patas arriba./Vaite ó demo Manolo/que a fe me metiches medo,/e co susto que levei/
clavei a agulla nun dedo./Pois non te asustes Carmiña/que eso ben o sabes tu…

Saca de aí sapo mouro/esterco do meu curral/que mañá hei de ir á feira/e heite vender por un rial./Saca de ahí sapo mouro/esterco do meu cortillo,/que mañá hei de ir a feira/heite vender por un peido.
TVG (Meira; Pousada, A Pastoriza)

Versos sobre Maruxas e Maruxiñas

2009-08-20T13:05:00.004+02:00

Maruxiña da Forneira/cando cozas faime un bolo/se mo fas faimo de trigo/que de millo non cho como.
JFF (Hermunde, Pol)

Maruxiña tente dreita/que teu pai querte casar./Tan dreitiña che me teño/o aire querme levar.

Maruxiña fixo un traxe/pensando que se casaba/y ha de gastar ese e outro/e ha de quedar como estaba./Anda maruxiña, remenda o refaixo./Mira co tes roto por riba e por baixo,/por todo o retor/anda maruxiña remenda mellor.
(remate alternativo: por baixo e por riba, anda maruxiña remenda a barriga)

Cando a miña maruxiña/tiña vinte anos cumpridos/era a máis guapa do pueblo/
e a envidia dos veciños./Máis unha noite de inverno/por lástima e compasión/darlle pousada a un rapaz/foi a súa perdición./E empezounos a contar/que era un roxo escapado/y andaba de paragüero/pa facerse o despistado./Enseñou monedas douro/e cheques do banco Pastor,/tanto que fixo creer/que sería un gran señor./Así que ó día siguiente/mandeino quedar na casa/pensando que era moi rico/para casalo ca rapaza./E dalí a pouco tempo/xa ma tiña en estado/e ó tratar do casamento/resultou que era casado./E hasta mentira parece/de quen fora tan sencilla/un paragüero de Orense/engañara a miña filla./Dixo unha veciña nosa/que nos trata tu por tu/Dios lle dea muita salud.

Maruxiña, maruxiña,/a do refaixo amarelo,/se te encontro no camiño,/non che val decir non quero.

Anda maruxiña non vaias á herba/porque vén o vento e toda cha leva,/e toda cha leva, e lévacha toda,/anda Maruxiña non seas tola.
TVG (Meira; Pousada, A Pastoriza)

O casamento da Maruxa
Maruxa do meu agrado,/bonita cara de rosa,/si me queres dío axiña,/non señas tan recelosa./Moito ben falas Manolo,/mesmo me deixas pasmada,/pero como es tan pillo/eu no che podo creer nada./Pois pódesmo creer Maruxa/que che teño tal cariño,/que me morrerei de pena/si non me caso contigo./Pois logo si non te cambias/e me tes tanto cariño,/amareite toda a vida/si é que sales formaliño,/e logo meu Manoliño,/si o permite San Antonio,/casarémonos axiña/pra gozar do matrimonio./San Antonio o permite,/que ben viu a necesidá,/que tanto tu coma el/moito traballo nos das./Pois o meu algunhas veces/mesmo me fai rabexar/pero eu hasta que me case/non o quero estrenar./Pois o mesmo fago eu./¡Que mala opinión temos!/Eu tampouco non o estreno/hasta o día en que nos casemos./Por fin tres meses e un día/levaron de relaciós/mais ó cabo dese tempo/casaron sin municiós./Fixeron unha grande boda/na casa da Maruxiña/os dous casados de novo/xa se deitaron co día./Ó empezar a tarea,/Maruxiña dixo así:/Gracias Manoliño/que entrou o Rei en Madrid./Pois que seña bienvenido/que me parece xeitoso,/queira Dios que nunca canse,/nin se faga receloso.
IAV (O Chao, Ribeira de Piquín)

Por ser noite de san Xoán,/noite de encantos e bruxas,/por ser noite de san Xoán,/téñoche medo Maruxa.

Esta noite hei de ir verte,/Maruxa non teñas medo,/déixame a porta trincada/cunha palla de centeo.
AGG (Currás, Bretoña, A Pastoriza)

Versos sobre mamás e de berce

2009-08-20T13:02:00.006+02:00

Madre mía, madre mía/cuantas mamás tengo yo./Madre mía, madre mía/madre la que me parió.

Miña mai miña maiña,/como miña mai ningunha,/primeiro dame un abrazo/e despois dame unha tunda.

Miña mai deume de paus/ao ano dunha peneira/miña mai non ten vergonza/da xente que vén da feira.

Cuando mi madre era moza/y andaba con mi padre/daquela me hallaba yo/de turista en Buenos Aires.

Mi madre por ser mi madre/y por el poder que ella tiene/no es quien de privarme/de querer a quien me quiere.

Yo quisiera tener madre/aunque fuera de mentira/aunque las silvas picaran/era mi madre querida.
TVG (Meira; Pousada, A Pastoriza)

Durme meu neniño durme/se non queres durmir ahora/que teu pai vai na taberna/e a túa mai vai na parola.

Duérmete mi niño/duérmete,/ duérmete mi son/duérmete pedazo de mi corazón.
TVG (Meira; Pousada, A Pastoriza)

Versos sobre curas ou cregos

2009-08-20T12:57:00.002+02:00

Io cura que me casou/e debía de estar borracho/que hasta non me preguntou/se era femia ou era macho.

Y el día que yo me case/quiera Dios que no aparezca/ni cura ni sacristán,/ni las llaves de la iglesia.

Io cura vendeu a mula/nunha persada de palla,/e ahora vai ós entierros/dacabalo da criada.

Io cura e maila criada/ordenaron dunha festa,/de peneirala fariña/ao abeiro dunha xesta.

Io cura ten un paxaro/non sei que paxaro é,/aló pola media noite/ponse o paxaro de pé.

Io cura e maila criada/ordenaron de cocer/tiñan a leña no monte/i a fornada sin moer.

Que rico repolo, que rico repolo,/que rico repolo, que rica verdura,/que rico repolo, que rico repolo,/que rico repolo ten o señor cura.

O cura de san Martiño non é cura nin é nada,/o cura de san Martiño non é cura nin é nada,/
ten os fillos na lareira e a muller embarazada.

Io cura está malo/Io cura está malo./Moi malo na cama/Chiribí chiribaina./Moi malo na cama./A la media noche/a la media noche/llama a la criada/chiribi chiribaina /llama a la criada./Que quier señor cura,/que quier señor cura,/que quier que le haga/chiribí chiribaina/que quier que le haga./Quiero chocolate,/quiero chocolate,/pero no hai agua/chiribí chiribaina/pero no hai agua./Coge el cacharrillo/coge el cacharrillo/y vete a buscarla/chiribí chiribaina/y vete a buscarla./El pozo era hondo/el pozo era hondo/…/En medio del pozo/en medio del pozo,/la pico una rana,/chiribí chiribaina,/la pico una rana./La picó con gusto/la picó con gusto,/la picó con ganas/chiribí chiribaina/la picó con ganas./Y a los cuatro meses/y a los cuatro meses/la barriga hinchada/chiribí chiribaina/la barriga hinchada./Y a los nueve meses/y a los nueve meses/parió la criada/chiribí chiribaina/parió la criada,/un curita nuevo/un curita nuevo/con capa y sotana/chiribí chiribaina/con capa y sotana./Llévalo al hospicio/llévalo al hospicio,/no me da la gana/chiribí chiribaina/no me da la gana./Que lo he de criar/que lo he de criar/como dama honrada/chiribí chiribaina/como dama honrada./Que tengo dos pechos/que tengo dos pechos/como cualquier dama/chiribí chiribaina/como cualquier dama.
TVG (Meira; Pousada, A Pastoriza)

Versos de amoríos e casamento

2009-08-20T12:16:00.006+02:00

Aguas que van río bajo/arriba no han de volver,/amores que han sido de otras/no los debes de querer.

Los amores que tú tienes/primero los tuve yo./Haces bien adevertirte/con lo que a mí me sobró.

E o meu amor non me fala/como é pájaro novo/dalle o aire na cabeza.

Vengo de moler morena/de los molinos de arriba./Dormí con la molinera, y olé,/no me cobró la maquila./Que vengo de moler morena./Vengo de moler morena /de los molinos de abajo./Dormí con la molinera, y olé,/no me cobró su trabajo/que vengo de moler morena.

Canta tu, cantaré yo,/iremos los dos cantando/canta quien tuviera amores/los míos vanse acabando.

El alcalde de este pueblo/tiene una hija bastarda/din din dale dale dale don don/tiene una hija bastarda./Su padre la quier meter monja/y ella quiere ser casada/din din dale dale dale don don/y ella quiere ser casada./Le buscan condes y duques/le buscan condes y duques/y ninguno le gustaba/din din dale dale dale don don/y ninguno le gustaba./Le gustaba un senador/que por su puerta pasara/din din dale dale dale don don/que por su puerta pasara./Ven acá ay senador/ay senada ay mi senada/din din dale dale dale don don/ay senada ay mi senada./Y al senador que no es tonto,/y al senador que no es tonto/en donde la tiene sembrada,/din din dale dale dale don don,/en donde la tiene sembrada./La tengo entre mis piernas/la tengo entre mis piernas/tapada con una braga,/din din dale dale dale don don,/tapada con una braga./Y al otro día siguiente/por el senador tocaban,/din din dale dale dale don don,/por el senador tocaban./Murió de trescientos polvos/murió de trescientos polvos/que a la Juana le echara,/din din dale dale dale don don,/que a la Juana le echara.

Namoreime dunha nena/porque cantaba mui ben/e ahora morro de fame/e o cantar no me mantén.

Eu caseime cun canteiro/porque cantaba moi ben/e o cantar do canteiro/ahora non me mantén.

O amor que vai ser meu/ten que telas pernas tortas/unha para cegar o lume/outra para cerrar a porta.

El día que yo me case,/ha de ser con condición,/que si al año no se muere/la tiro por el balcón.

Por quererle al Serafín/olvidé un blanco cielo,/no hay Serafín sin fin/ni amor como el primero.

Eu caseime por un ano/por saber que vida era/i ahora o ano acabouse/solteiriña Dios me dera.

Algún día fuche miña/ahora véñote ver,/e véñoche perguntar/se queres volver a ser.
A raíz do toxo mouro/é moi malo de arrancar./Os amoriños pirmeiros/son mui malos de olvidar.

Amoriños collín na beiriña do mar,/amoriños collín non os podo olvidar,/non os podo olvidar,/ non os podo olvidar,/amoriños collín na beiriña do mar.

Amores tenía trece/y me han olvidado doce,/y uno que me quedó/dice que no me conoce.
De mi ventana a la tuya/hay una larga cadena/toda llena de suspiros/de suspiros toda llena.

Aquí vine porque vine/a la feria de las flores./Aquí hay una rosa euraña/que es la flor de mis amores.

Desde niña fui lechera/muy feliz y muy dichosa,/nací entre dos montañas/cerca de Villaviciosa./Por mucho quererle a un hombre/del mundo fui despreciada,/de esos amores malditos/que me hicieron desgraciada./De esos amores malditos/solo me queda un recuerdo,/un niño de lindos ojos/pareció un ángel del cielo./Cuando le acuesto en la cuna/no duerme sin que le cante/los recuerdos de aquel hombre/que va por el mundo adelante./Los amores de aquel hombre,/no sabe un hombre donde su amor deja,/un pasito calle arriba/y un pasito carretera./No quiero que se descubra/el cuento de la lechera.

I onde vas, i onde vas Adelaida,/i onde vas, i onde vas por ahí./Voy en busca de mi amante Enrique/que se ha puesto loco de pensar en mí./Adetente, adetente Adelaida,/que Enrique te va a engañar./Yo no creo que Enrique me engañe/tiniendo la ropa para nos casar./Y al llegar a la puerta a la iglesia/de rodillas lo he visto estar./Le pergunto que haces Enrique,/y el me contesta me voy a casar./No confío jamás en los hombres,/ni tampoco en orillas del mar./Lo que siento es quedarme soltera/y nunca en la vida poderme casar.

O páxaro cando chove/mete o rabo na silveira./Así fan as nenas novas/cando non hai quen as queira.

Eres buena, sí/cuando por la calle vas,/eres buena moza, sí,/pero no te casarás.
I o muíño troula troula/que a auga lle fui troular/e os rapaciños de ahora/rabean por se casar.

Eu queríame casar/miña mai non teño roupa,/casa miña filla casa,/que unha perna tapa a outra.

Eu queríame casar/miña mai dice que é cedo,/como ela esta casada,/non sabe as ganas que eu teño.
TVG (Meira; Pousada, A Pastoriza)

Tres casamentos nun día
Érase unha vez nun pobo,/xuntáronse tres mulleres,/todas se querían casar/camiño de Fonguentelle./A que máis presa corría/era a pobriña da vella/e tamén a acompañaba/a súa neta pequena./A neta era moi boa moza,/algo pinta de viruela,/tan sólo tiña un defecto/que era algo corta das pernas./A filla era medio bruxa/e tamén tiña rapaz,/un xastre de mala morte/que andaba polo lugar./¡Aínda nunca outro tal vín/dende que son sacerdote!/Tres caseiros nunha casa,/¡debe ser señal de morte!/Casámonos todas tres,/queremos que sexa no día,/cásome eu, cásase a neta/e tamén se casa a filla./Por un soio trinta pesos,/os tres resultan noventa/pero xa que son nun día/rebaixarei dez da cuenta./Pois teñen que ser no día,/faga a ceremonia pronto/que temos moito apuro/e queremos rezar pouco./Buenos días señor cura,/hoxe véñolle preguntar/por facer tres casamentos/canto nos vai cobrar.
IAV (O Chao, Ribeira de Piquín)

Mazaíña colorada/que do chan te collín,/se non estás namorada,/namórate de min.
Chamácheme moreniña/á vista de tanta xente,/e agora vaime quedar/moreniña para sempre.
IGL (A Pastoriza)

Oíches Manolo...

2009-07-09T12:10:00.007+02:00

Fai algúns anos, nas aldeas, nas noites de inverno, era costume ir de "polavila" ¡Ah!, ¿que non sabedes o que é iso? Pois eu volo conto agora mesmo: nas noites de inverno, como non había televisión, nin radio, e moito menos ordenador, os veciños xuntábanse nunha casa a pasar o tempo; xogaban á baralla, fiaban, calcetaban, bebían unha cunca de viño quente con azucre… Pero sobre todo, contaban contos. Os contos, case sempre eran de medo, e o peor era que despois había que volver cada un para a súa casa, por camiños, congostras, montes... As veces facíase unha "facha" de palla para alumear o camiño.
Pois ben, unha noite de inverno, dous mozos do pobo pasaron varias horas escoitando algúns contos, sobre todo de medo; chegou a hora de volver para a casa de cada un, e estes dous mozos fixeron o recorrido xuntos. Era unha noite de forte vento e, antes de chegar a casa dun deles, decidiron parar detrás dunha parede a fumar o derradeiro cigarro da noite; e dixo un: “Eu non che creo nos contos dos mortos… ¿Ti cres que hai que terlles medo?”. “¡Non, ho!”, dixo o outro. Nese mesmo momento, co vento que ía, debeu caer unha pedra da parede e pasou rodando polo monte facendo un ruído de moito demo; os mozos non dixeron palabra, levantáronse e puxéronse a camiñar ata a casa na que vivía un deles. “Ata mañá”, dixo un. “Ata mañá”, respondeu o outro. Ao día seguinte, encontráronse de novo os dous mozos e dixo un: “¡Oíches Manolo: ós mortos non hai que terlles medo!”. E riron os dous.
Enviado por “Seino de boa tinta” (Xudán, A Pontenova), que nos deixou este fermoso comentario na Categoría "Ánimas e mortos". Grazas e un abrazo forte!

O eco dos nosos vellos, na prensa

2009-07-08T12:50:00.009+02:00

O pasado domingo 5 de xullo, La Voz de Galicia dedicou, na súa edición de Lugo, un amplo e fermoso artigo ao noso traballo.
Podedes consultalo cando queirades e enteiro (a noticia ampliase premendo nun segundo titular na columna da dereita) na súa edición dixital, na seguinte dirección:
http://www.lavozdegalicia.com/lugo/2009/07/05/0003_7828285.htm
Que vos guste.

Fachas e fuegos fatuos

2009-06-27T10:05:00.002+02:00

Unha noite, un veciño meu que ía ao prado buscar unha egua, viu ir polo aire unha luz alongada, con sete coroas como sete cabezas. Era tan luminosa que ata se espantou o animal. Ao chegar a casa, súa mai explicoulle que eran “fachas”, e que saían dos lugares nos que a xente se bautizara para anunciar a morte dunha persoa, o que acontecía dous días despois.
Doutra vez, uns veciños que ían de rúa, viron no cemiterio tres luces, e pareceulles que oíran voces. Todos pillaron moito medo pero, así e todo, un deles quixo facerse o valente e foi ver o que pasaba. Cando regresou onda os outros, viña todo asustado. Preguntáronlle qué vira, pero el soamente contestou: “Non volo podo dicir. Xa o saberedes dentro de dous días”. E pasado ese tempo, morreu.
Meu avó contoume que cando vían no ceo estas “fachas”, formando grandes bolas de luz, chamábanlles “fuegos fatuos”.
MAD (Pousada, A Pastoriza)

Cucurucú, quentáronme o cu

2009-06-27T10:04:00.000+02:00

Unha noite de inverno, apareceu berrando un aniño á porta dunha casa. Estaba chovendo, así que metérono para dentro, secárono, achegárono á cociña e quentáronlle leite para que mamase. E despois de todo iso, vai o aniño e érguese, e di: “¡Cucurucú, as vellas do muíño quentáronme o cu!”. E dándolle ao rabo, desapareceu e nunca máis se soubo del.
MAD (Pousada, A Pastoriza)

Adiviñas dos nosos blogueiros

2009-06-26T20:02:00.000+02:00

Dúas torres altas, dous miradores, un espantamoscas e catro andadores. (a vaca)

Minas de ferro

2009-06-26T19:23:00.003+02:00

Na serra de Meira hai unha cova que antigamente dise que era unha mina de ferro. Para chegar a ela, hai que ir por unhas pedras enterradas en auga, pois crese que está completamente anegada.
IAV (O Chao do Pousadoiro, Ribeira de Piquín)

O home con voz de neno

2009-06-26T19:05:00.001+02:00

En Miñoto hai un conto moi coñecido que trata dun home con voz de neno que, ao escurecer, ía polos camiños berrando “¡Ai papá, ai papá!…”. E outros veciños, con interese por descubrir quen chamaba, enseguida saían berrando “¡Ai filliño, vente! Vente pra casa filliño…”. Pero cando daban chegado ao sitio do que viña a voz, xa non topaban a ninguén. De alí a un cacho, oíase o mesmo noutro sitio diferente.
IAV (Miñoto, A Pastoriza)

A raposa e o grilo

2009-06-26T18:31:00.000+02:00

Unha raposa ía para a feira, e polo medio do camiño topou cun grilo, e díxolle: “Anda a la feria”, e contestoulle o grilo: “Non, que canso”. E a raposa dixo: “Lévote eu”. E o grilo aceptou encantado. E chegando á feira salta a raposa: “Uo que aló vas”.
IAV (O Chao do Pousadoiro, Ribeira de Piquín)

O lobo na Ribeira

2009-06-26T18:20:00.000+02:00

Dunha vez, un home que ía para Sadrarín, atopouse cun lobo e subiuse rapidamente ó pico dunha árbore. O lobo roeulle as zocas, porque non lle chegaba a máis.
Noutra ocasión, a un home que ía para a Serra avarioulle o tractor, e tivo que volver andando ata Esqueira, no Chao. Polo camiño, atopouse cun lobo que se lle puxo diante e non lle deixaba andar; pero como o home levaba un “farolón” (un foco de alumar, de aceite) empezou a movelo para espantalo. O lobo non lle fixo nada, pero foi con el durante todo o camiño ata a casa. E cando o home quixo saír de novo para volver polo tractor, o lobo aínda estaba agardando por el.
IAV (O Chao do Pousadoiro, Ribeira de Piquín)

O xogo do zapatín

2009-06-26T18:17:00.001+02:00

Un dos xogos máis coñecidos entre a xente da Ribeira de Piquín é o “xogo do zapatín”. Consiste en que un grupo de persoas se senten en círculo cas pernas cruzadas por diante. Un deles ten agochado un zapato que ten que ir pasando ao resto sen que un que está de pé se decate. Cando este localiza o zapato, dálle con el na cabeza ao perdedor e cambian as posicións. Neste xogo a picaresca atópase en que segundo se pasa o zapatiño aprovéitase para tocar algo ás mozas que se ten o lado. Tal como me dixeron: “de paso que pasa o zapatín tamén pasa a man”.
IAV (O Chao do Pousadoiro, Ribeira de Piquín)

Tesouros escondidos

2009-06-26T18:04:00.000+02:00

Contáronme que na serra de Meira hai unha serie de corrizas (pequenos espazos pechados por un muro circular de pedras fincadas, nos que se maduraban as castañas), e que nunha delas hai ouro enterrado, aínda que ninguén sabe en cal.
Tamén me dixeron que nas penas de Cartea hai agochada unha pel de boi moura, que está por dentro chea de ouro.
IAV (O Chao do Pousadoiro, Ribeira de Piquín)

O túnel do castro de Saa

2009-06-26T17:57:00.001+02:00

En Miñoto, preto do castro de Saa e do río Miño, hai un túnel, do cal aínda hoxe se pode ver a entrada, que foi construído polos romanos para poder ir dun pobo ao outro sen ser visto. E din que dentro del hai unha grade de ouro con máis material de gran valor, pero que nunca ninguén se atreveu a entrar por medo a un posible derrube.
Cerca do castro hai outro túnel, pero xa non se sabe se pertence a el. Este tunel pasa por baixo dunha montaña e, según contan as persoas máis vellas, fíxose para levar a auga do río ata un muíño que aínda hoxe existe.
IAV (Miñoto, A Pastoriza)

O trasno do río Eo

2009-06-26T17:33:00.000+02:00

Hai uns anos, para pesar os xatos, a xente da Ribeira tiña que levalos a Meira á feira. Se na serra se cruzaban cunha muller, toureábanse, e entón botábaselle a culpa á muller, acusándoa de meiga.
Naqueles tempos, non había tampouco as máquinas de hoxe en día. Cando se ía aos nabos, formábanse lotes para seren máis fáciles de arrear, e se un non era capaz de erguelos había que dicir “¡Jesús!”, e esperar a que un ruído raro soase no río, logo volvíase a intentar e xa se tiñan forzas para poder erguelo. Pensábase que era un trasno, exactamente “o trasno do río Eo”.
IAV (O Chao do Pousadoiro, Ribeira de Piquín)

Escorrentar as meigas

2009-06-26T17:32:00.000+02:00

Para que as meigas non puidesen entrar nos animais e causarlles enfermidades, había que colgarlles un cacho de allo ou un pedaciño de cicuta (herba velenosa).
Ademais, na noite de san Xoán, enramábanse todas as portas e ventás da casa para que as meigas non puidesen entrar, e ao día seguinte, pola mañá cedo, había que limpar ben a cara coa auga do orballo que quedaba no campo, para evitar ás meigas todo o ano.
IAV (Miñoto, A Pastoriza)

¿Castigos divinos?

2009-06-26T17:19:00.001+02:00

En Miñoto, na parroquia de Crecente, exactamente no Tamaredo, que antes era un cruce de camiños e agora está a prado, había un cruceiro cun cristo tallado. Unha noite, tres homes viñan por alí de troula, e un deles, algo bébedo, empezou a tirarlle pedras ata que o partiu en cachos. Aos poucos meses, ese mesmo home morreu de cancro.
Noutra ocasión, tres homes que regresaban de traballar, ao dar en chover, decidiron resgardarse nunha igrexa e, unha vez alí, empezaron a beber do viño que o cura tiña na sancristía. Cando se fartaron, estragárono todo: un deles quitoulle as maos a un santo, outro os ollos, e o terceiro as orellas. De alí a uns anos, sóubose que un quedara manco, outro cego e o outro xordo.
IAV (Miñoto, A Pastoriza)

Tolemias

2009-06-26T17:11:00.001+02:00

En Fontela morreu unha muller no baño. De alí a uns días, unha luz caeu no mesmo sitio onde a muller perdera a vida, e os cochos que se atopaban xusto debaixo puxéronse tolos. E din que era a alma da muller que volvera para acabar algo que deixara pendente.
Contáronme tamén que en Foz, aí atrás, vivía un matrimonio cos seus dous fillos, ata que todos eles morreron nun accidente de tráfico. Foi vivir para a súa casa unha rapaciña e ao pouco tempo, deu en botar a berrar todas as noites. Os veciños, alarmados, decidiron ir facer garda cada noite para ver qué era o que pasaba. Pero nunca ninguén viu nada, e nunca se soubo o por qué de que a rapaza toleara.
IAV (Miñoto, A Pastoriza)

Ruídos e luces

2009-06-26T17:02:00.002+02:00

Na ponte dos Cangos, ao anoitecer, oíase un ruído que parecía unha máquina de coser, e dicíase que era unha costureira que morrera, e que andaba penando.
Contan tamén que nos Baos apareceu dunha vez unha luz azul que parecía saír do medio do monte, e que o cura deu en dicir que era unha aparición, ata que alguén descubriu que non era máis que un cable do tendido eléctrico ao pegar nunha rama.
IAV (O Chao do Pousadoiro, Ribeira de Piquín)

Á abordaxe!

2009-06-23T09:49:00.006+02:00

Pois eso, que xa estamos en plena campaña de promoción no noso instituto! E de qué forma...
Grazas ás dúas artistas por este enorme cartel... Punto azul!

Lista de comentarios dos blogueiros

2009-06-22T17:47:00.014+02:00

Aquí, na Categoría "5.Comentarios no Blog", iremos xuntando todos os comentarios publicados nas diferentes entradas, para que poidades velos todos seguidos, sen ter que andar na súa busca. Cada vez que o actualicemos, presentaranse do máis recente ao máis antigo. Moitas grazas por darlle vida!

Anónimo dixo... 8 de julio de 2009 15:02 (Categoría: 5.Comentarios no Blog)
Miguel para o ano no IES Pedregal de Irimia si ou si eh!Grazas por este ano cargado de boas cousas.Xamais se esquecerán as clases contigo.

Belén dixo... 6 de julio de 2009 15:24 (Categoría: 5.Comentarios no Blog)
Hola a todos/as. Soy una chica vasca con todas mis raices gallegas, en Ribeira de Piquín y me ha encantado encontrarme por casualidad este blog. Un trabajo estupendo, en el que he reconocido historias que he escuchado en familia de boca de mis mayores y que forman parte de mi historia personal. Un bonito homenaje a nuestros "vellos" por transmitirnos su sabiduría y hacernos así, también a nosotros, un poquito más sabios, para que las malas historias no se repitan y las buenas perduren siempre.
Felicidades por vuestro trabajo.

Anónimo dixo... 30 de junio de 2009 18:00 (Categoría: 2.Obxectivos)
Un blog realmente traballado. Grazas a Miguel Abraira podemos dispoñer de historias e contos que se ian perder como lágrimas entre a choiva, realizando un gran traballo para que os seus alumnos sacasen o mellor de si e dos seus "vellos". Grazas Miguel por este curso tan bo, xa sabes para o seguinte curso toca traballar no IES Pedregal de Irimia. Bueno xa falaremos.
Tu eres o:
Master of puppets.
jajajja

Anónimo dixo... 26 de junio de 2009 21:06 (Categoría: 2.Obxectivos)
Que mellores alumnos que nos!
Ninguén :)

Unha alumna dixo... 26 de junio de 2009 19:55 (Categoría: 5.Comentarios no Blog)
Esperamos ter moitas visitas e que se faga mais grande dia tras dia!
Levounos o seu tempo pero mereceu a pena
PD:Unha alumna

Anónimo dixo... 26 de junio de 2009 13:51 (Categoría: 1.Quen somos)
Un proxecto interesante...A ver en que dá a cousa. Punto azul? Total, non vos vale de nada..e menos agora jajaja. Bueno, ánimo con isto logo.

Anónimo dixo... 26 de junio de 2009 10:19 (Categoría: 5.Comentarios no Blog)
Vou contar unha de cementerio. Dentro do cementerio de unha aldea había unha figueira que seica tiña uns frutos boísimos, durante ó día ninguen se atrevía a ir collelos, e pola noite... menos. Pero dous amigos decidiron poñerlle valor e alá se foron unha noitiña provistos de unhas caixas para gardar os froitos e unha pequena linterna. Cando andaban en plena faena pasou polo camiño un veciño e viu aquela luz que iba e viña de un lado para ó outro, asustouse un pouco e dicidiu avisar a garda civil. presentaronse éstes no cementerio e dicidiron escoitar na porta antes de entrar e oiron dicir: "tres para mín e tres para tí, tres para mín e tres para tí..." Así durante un bo anaco e de seguido, dixeron: "Ahora, tí colles a caixa e eu a tapa e vamos buscar os que hay fora" Contan que aquela parella da garda civil corrían polos camiños que daban cos carcañais no cú.

Anónimo dixo... 25 de junio de 2009 9:47 (Categoría: Adiviñas)
Adiviña: duas torres altas, dous miradores, un espantamoscas e catro andadores. (a vaca)

María Xosé (unha de Lugo en Pontevedra) dixo... 24 de junio de 2009 13:46 (Categoría: 5.Comentarios no Blog)
Moitas felicidades ós alumnos e tamén o profesor polo voso traballo; a verdade e que costa imaxinar ós picaros de hoxe escoitando as historias dos nosos maiores, pero paga a pena sentarse a su veira e, preguntar, comentar e escoitar, temos moito que aprender deles; imaxinome o ben que o pasaron eles contando todas estas historias. ¡Animo, seguide así!

ELF dixo... 22 de junio de 2009 13:59 (Categoría: 1.Quen somos)
Quedou moi ben. Encántame. Agora hai que promocionalo.

Óscar dixo... 22 de junio de 2009 17:52 (Categoría: 1.Quen somos)
Moitos parabéns a todos polo magnífico traballo. Un luxo de alumnos e profesor. Bo fin de semana e ata o luns!
Óscar.

ELVIRA dixo... 21 de junio de 2009 21:43 (Categoría: Meigas e demos)
SERÁ ESTA A ORIXE DAQUELA CANCIÓN QUE DI:
"FUN A CASA DO MEU COMPADRE,
FUN POLO VENTO VIN POLO AIRE..."
NORABOA POLO VOSO TRABALLO!

Anónimo dixo... 20 de junio de 2009 18:09 (Categoría: 1.Quen somos)
Felicidades polo voso traballo, e moitas grazas por compartilo. É unha ledicia leer as andainas dos nosos vellos, a cantidade de cousas que descubrimos deles e da nosa propia historia. Pero o mellor de todo, é sentarse de cando en vez ao seu carón unha tardiña, e escoitar. Para min, como para algún de vos foi un reto a primeira vez que o fixen...non o deixemos de facer.
A miña aportación:
O meu avó vendía nas feiras coiro e xoguetes para os nenos cando non había xogueterías. Non daba moitos cartos, e de cando en vez, o avó encargaballe ao meu pai levar ao bar, sin que ninguén o vise, unha bolsiña de pedriñas, e volver cun sobre con cartos. Anos despoís, o avó explicounos que daquelas non permitían vender pedras para os mecheiros e soubemos que facían tódas aquelas caixiñas de pedriñas na casa vella da aldea, deixou de ser o tesouro segredo. Berta Mª

Anónimo dixo... 13 de junio de 2009 3:01 (Categoría: 1.Quen somos)
Paréceme moi interesante ese tesouro, e sobre todo eu que son unha defensora dos nosos maiores, faime sentir moi leda que os escoitedes e que todos poidamos disfrutar cos seus relatos, e a súa sabeduría. Sei de boa tinta que ó profesor tamén lle "encanta" escoitar ás historias dos nosos "vellos". Por certo ¿cando abrides o cofre?
····Vou contarvos un relato: Contaba á miña nai que a súa aboa adoitaba ir a vender cousas montada na sua egua á feira de Mondoñedo. Unha noite cando voltaba á casa ao pasar ao lado dunha fonte notou que saía unha sombra e que se metía entre as patas da egua, era unha escura noite de inverno, e un frío tremendo metéuselle no corpo, a sombra acompañounos durante un kilómetro que lles separada da casa, ao chegar arrimouse á porta, deu uns golpes para que alguén da súa familia saíse a recoller as cousas que traía, e deseguido desmaiouse, e comezou a botar sangue pola boca, decía miña nai que tuvo uns cantos días na cama moi afectada. Cada vez que eu escoitaba este relato poñíanseme os pelos de punta(porque ademais adoitaban contar estas cousas polas noites, e aínda che mete mais medo no corpo), e cada vez que tiña que pasar por esa fonte os pés tírabanme para atrás.

Anónimo dixo... 12 de junio de 2009 17:26 (Categoría: 1.Quen somos)
(Era unha pena que non nacese...),esta frase utilízabaa miña avoa cando nacía un neno,dun familiar,dun amigo,dun veciño.Dicíao cando o neno era bo,era ben feitiño.E esta frase reutilízoa eu agora para o voso blog:..era unha pena que non nacese..,paréceme unha idea tan boa e da que debedes de estar moi orgullosos,porque dos nosos maiores apréndese tanto!.Felicítovos e anímovos a seguir adiante e a desfrutar deles,dos nosos,dos vosos maiores,a escoitalos,a admiralos.Estou segura que miña avoa sería gran admiradora do voso blog,como eu o son dela.Adiante!,Sandra.

Abrímosvos o cofre

2009-06-19T10:52:00.006+02:00

Por fin... Queríamos devolver e dar a coñecer os tesouros que recollemos... E aquí os tedes. Consultade, lede, sorprendédevos, e fozade cando queirades. Este blog é un GRAZAS moi grande para os seus protagonistas, os vellos. E tamén unha oportunidade para sorprenderse, sorrir e coñecer historias de sempre.
Na columna da dereita poderedes ver quen somos, os obxectivos que tiñamos, o método que seguimos, as impresións que nos quedaron,e, por suposto, o tesouro, clasificado por categorías.
Navegade, e bo vento!

As nosas valoracións

2009-06-19T10:47:00.006+02:00

O pouso que nos quedou do traballo. Valoracións persoais, tomadas dos textos de clase dos propios alumnos (co voso permiso). Como vedes, hai para todos.

“En primeiro lugar, debo recoñecer que eu nunca estiven de acordo con esta iniciativa, parecíame moi complexa para uns alumnos de 4º da ESO (…), en fin non lle atopaba sentido (…). Tras uns días pensando decidín comezar por preguntar, coma quen non quere a cousa, a meus avós, a ver se sabía algo. Ó principio dicían que non se lembraban de nada e eu xa dixen `tal como eu dicía´. Pero pasados uns días vin que volvían a min para contarme cousas sobre as cales eu lles preguntara en días anteriores, entón comencei a sentir curiosidade (…).Pero non só eu estaba entusiasmada, se non que eles mesmos, as persoas cas que falei, o estaban (…). Polo tanto a miña valoración persoal cambiou (…) de pensar que todo esto non valería para nada ata chegar a pensar que esto que hoxe estamos facendo nós, deberíase de haber feito moito antes (…). Dentro duns anos ó mellor volvo facelo (…). Espero que todos tiveran o placer de botar unhas carcaxadas como eu botei sentada no banco mirando para as persoas que se poñían un pouco máis felices ó ver que nós, a xente nova, disfrutaba coas súas historias. O único que digo é que hai que ter moita PACIENCIA!”. (Grazas, I.)

“Pareceume un traballo moi interesante, xa que coñecín moitas cousas das que nunca oíra falar”.

“A moitos alegrouselles a cara ó poder contar cousas do seu tempo e sobre todo poder ensinarlle a xente nova contos que ó mellor levan escondidos anos e anos”.

“Non pensaron que me ía parar á miña idade unha tarde a sentarme alí con eles e preguntarlle estas historias que case tiñan olvidado”.

“Facer este traballo deume a oportunidade de escoitar historias incribles que se contaban antigamente, e que, probablemente, se non fora por este traballo nunca escoitaría (…). Dinme de conta de que as persoas maiores saben moito, incluso máis do que eu pensaba”.

“Pasei un bo rato recollendo estas historias”.

“Nos fixo descubrir contos que nunca escoitaramos, imaxinar algo a vida de antes, parar a escoitar a xente maior, e ver que se atopa feliz e cómoda contándochos (…), a pesar de que ó primeiro me parecía que non me ía gustar para nada, pero a verdade mereceu a pena”.

“Ó tempo que meus avós me relataron contos e historias, resultoume divertido e ameno (…). Ademais de que eles, ao contarnos esas historias, senten que o seu saber é moi importante”.

“Houbo moitos aspectos que me sorprenderon e que non sabía, e sobre todo respirábase a súa felicidade ao ser escoitados (…), posto que lles gusta que nós, a xuventude, nos interesemos por eles”.

“Particularmente facer este traballo costoume (…), pero en cambio despois de entrevistar á primeira señora, quedáronme ganas de seguir entrevistando a máis veciñas, xa que as historias que me contaban, divertíanme e intrígame seguir sabendo novas historias (...). Pasamos tardes cos nosos veciños, que seguramente case nunca o fixéramos, iso de estar unha tarde falando coas persoas maiores”.

“O que me sorprendeu foi que meu avó L… soubera tantos remedios caseiros contra as enfermidades”.

“Nunca me parara a pensar na vida que tivo a xente que vivían antes ca nós (…). Apréndense moitas cousas, xa que eu por exemplo non sabía ningún remedio para curar os animales nin para as tormentas. Con esto demostramos que a xente maior era moi intelixente”.

“Supuxo un reto para min (…). Atopeime con información que non esperaba escoitar (…). A súa sorprendente facilidade de palabra malia os anos, a entoación e a maneira de dicilo en xeral, fan que te sumerxas de tal maneira na historia que eu nalgunhas non puiden reter a gargallada e noutras non conseguín evitar que un arrepío me atravesara o corpo (…). Este traballo me serviu para aprender cousas que doutra maneira nunca me pararía a escoitar e que espero poder ensinar algún día a alguén”.

Grazas polo voso traballo!

Método

2009-06-19T10:10:00.005+02:00

Sempre hai un modo de facer as cousas. O método tiña que atender aos seguintes puntos:

•As persoas. Ante todo, debíase ter presente que non traballábamos con cousas e nin tan sequera con historias, senón con persoas. Persoas de idade avanzada. Por iso, se son eles os que nos van a atender e aportar o coñecemento que buscamos, o mínimo que debíamos ofrecer a cambio era respecto. Respecto, paciencia e mente aberta ao que eles quixeran contar, e tamén ao cando, ao como e ao onde o quixeran facer. Debían saber qué estábamos facendo (un traballo para clase), e qué queríamos exactamente (recoller a maior cantidade posible de contos, con criterios de calidade). Debían recollerse algúns datos dos entrevistados (nome, idade, parentesco co alumno), sempre que estes accederan a elo.

•O espazo. Cada alumno, individualmente, encargaríase de abordar o traballo na súa aldea ou lugar de orixe, entrevistando aos seus avós e a tantas persoas maiores como lles fose posible. A proximidade da familia ou a veciñanza daría a confianza necesaria para que as conversas puideran darse de xeito libre e fluído. A un nivel máis concreto, aconsellábase abordar as conversas en lugares tranquilos, sen ruídos nin interrupcións, e o máis naturais posibles. Tendo en conta o significado que nesta zona teñen, aconsellábanse as cociñas das casas, con lume baixo unha prancha de ferro e un banco corrido por tras. Debía tomarse nota, con cada relato recollido, do lugar concreto no que foron tomados (nome do lugar, parroquia e concello).

•O tempo. Sempre citados e informados previamente, debía aproveitarse cada encontro cos protagonistas ao máximo, pero sempre dándolles marxes de tempo e liberdade suficientes para que puidesen contar o que saben pero ás veces xa non lembran ben. Déronse uns 40 días de prazo máximo para levar a cabo a investigación.

•O modo. Só queriamos escoitalos, sen dirixir en modo algún as conversas. Por iso, aínda que ás veces falemos de “entrevistas”, hai que aclarar que non empregamos cuestionario algún. As conversas debían ser libres, sen atadura algunha e gozadas por ambas partes. Contadas e escoitadas con ganas. Deixamos á elección de cada quen o recurso a utilizar para recoller o produto das entrevistas, aínda que se recomendou (por ser máis cómodo e asegurar unha maior fidelidade) o segundo:
*Tomar nota nun caderno.
*Gravar, co seu consentimento, o son das conversas.
*Gravar, co seu consentimento, o son e a imaxe.

•Os temas. Unha vez recollidos, os relatos debían entregarse nun traballo mecanografado, no que aparecesen debidamente clasificados por temas. A partir deses temas, creáronse posteriormente as “Categorías” que poden verse no blog. A investigación (descrición do lugar, persoas entrevistadas, método, resultados) debía ir acompañada dunha valoración persoal do traballo, no que figurasen dificultades, sorpresas, e, sobre todo, unha opinión: o pouso que a cada un lle deixara todo o traballo levado a cabo (ver no blog “Valoracións”).

Obxectivos

2009-06-19T09:25:00.002+02:00

Son profesor de Historia, e teño uns magníficos alumnos.
• Quería que traballaran nas vacacións de Nadal.
• Quería convidalos a mirar con outros ollos (espertos, intelixentes, sorprendidos) aos seus propios avós, e en xeral a toda a xente maior… Axudarlles a saltar a fenda do tempo, e convidalos a sentarse xuntos detrás do lume da cociña (o inverno é frío, aquí). A falar. A escoitar. A imaxinar acompañados. Quería, en fin, achegar a persoas que, estando moi cerca ou incluso convivindo, séntense moitas veces, nos tempos que corren, a anos luz de distancia.
• E quería tamén, por qué non, que aprenderan algo do método de investigación en Historia. Quería que investigaran. Cun obxectivo, un método, e un prazo de tempo.

Concretei todo isto, aos seus ollos, nun único obxectivo: entrevistar, individualmente e cada un no seu lugar de orixe, aos seus avós e veciños máis vellos, na procura daquelas historias que nunca se escribiron e que tan só habitan xa na súa memoria, formando parte dos seus recordos. Había que buscar e recoller, fiel e coidadosamente, esas historias que son patrimonio noso, e fixalas dalgún modo para evitar que se perdan, logrando así que vindeiras xeracións (incluída a nosa) poidan seguir aprendendo delas.

E cumpriron. Descubriron Vellos con Historia... Noraboa rapaces!

Miguel Abraira
miguelabraira@edu.xunta.es

O meigallo da vaca

2009-06-16T01:12:00.000+02:00

Antigamente había meigas das malas, que eran as que botaban o mal de ollo, e meigas das boas, que quitaban estas e outras maldicións mediante oracións secretas. Nunha casa de aquí cerca, na que tiñan numeroso gando, enfermou un día unha vaca que sempre estivera sa coma un buxo, e consideraron que era mal de ollo, polo que decidiron chamar a unha meiga. Esta botou bastante tempo metida na corte coa vaca, facéndolle conxuros, sen ninguén máis presente. Despois, tomou a meiga o café co amo na cociña da casa, e ao rematar, achegáronse á corte, e xa estaba a vaca de pé comendo.
PDA (O Chao do Pousadoiro, Ribeira de Piquín)

¿Vas por aire, ou por terra?

2009-06-16T01:11:00.001+02:00

O padriño da miña avoa era de casa forte, xa que tiñan uns cantos bois e algunha vaca, e iso, naquela época, era un bo capital. Un día, o padriño foi á louseira de Bóveda cos bois e cargou o carro de lousa. Logo díxolle ó criado: “Pasa para diante e vai soleando coas vacas”, que quería dicir que xuntase as vacas canda os bois, para dar levado o carro. O criado foi buscar as vacas pero, ó ver que non volvía, o padriño marchou para a casa. Cando chegou aló, berroulle e preguntoulle por qué non volvera para axudalo. Pero o criado estaba moi asustado e tiña a cara rabuñada. “Cale a boca señor, que viñeron as meigas e déronme a elixir por onde quería vir, se por aire ou por terra”, dixo o criado. Como este non respondera á pregunta das meigas, elas levárano arrastrado por entre as silvas e os toxos. E contan que antes do acontecido o criado saía moito de festa pola noite, pero dende aquela nunca volveu saír.
MPV (Hermunde, Pol)

A alma que non valía cen anos

2009-06-16T01:10:00.002+02:00

Un home tiña que traer a Outeiro unha viga moi larga e moi pesada, para que lla amañasen. Por un lado levaba un burro sostendo un extremo, e no outro ía el tendo mao do outro. Pero chegou un momento en que o home ía xa canso de levar a viga, e aparecéuselle o trasno, que lle dixo: “¿Canto queres por venderlle a túa alma ao demo?”. E o home respondeulle: “Ai por cartos non lla vendo; eu quero durar cen anos”. E o trasno díxolle: “Cen anos non os vas durar. Vas durar tanto, e vas morrer tal día e a tal hora”. E así foi.
ELF (Outeiro, Castroverde)

As luces do demo

2009-06-16T01:10:00.001+02:00

Unha vez, alí abaixo onde está o río, pola escampada, viña un señor de Queizán e atrás del víñano seguindo unhas luces. Ao chegar a aquel punto, dixo: “¡Ai ho, pódeste ir que xa cheguei!”. E de súpeto, escoitouse un estalido e o demo desapareceu.
ELF (Outeiro, Castroverde)

A zoca sen gastar

2009-06-16T01:09:00.002+02:00

Un home que foi ver a súa moza, saíu tarde e perdeuse no camiño. Andou toda a noite sen saber onde estaba e por fin, á mañá seguinte, chegou a casa. Ao quitar as zocas dos pés, viu que traía unha zoca gastada e a outra sen gastar. E cando fixo unhas cruces sobre esta, a zoca desapareceulle.
ELF (Outeiro, Castroverde)

O demo do prado

2009-06-16T01:09:00.001+02:00

Antigamente dicían que existía o demo e que se lle aparecía a xente. Houbo un señor de Baleira que dicía que se lle aparecera o demo unha vez, cando el ía para a feira da Fonsagrada. O demo ía por un prado adiante acompañándoo, e así que chegaron ao final do prado, o señor díxolle ao demo: “¡Ai ho, acabouse o prado!, ¡para!”. O demo pegou un estalido e desapareceu.
ELF (Outeiro, Castroverde)

Meigas boas

2009-06-16T01:08:00.001+02:00

Un día, rozando as silvas e as malas herbas dunha finca, miña avoa rabuñouse cunhas herbas que descoñecía e, ós poucos días, a zona da man onde se rabuñara colleu unha cor verdosa e una textura rugosa. Ela pensaba que foran as herbas coas que se rabuñara, pero a meiga do pobo díxolle que iso era mal de ollo, e propúxolle ir a súa casa facer as curas durante unha semana. Como non tiña nada que perder, miña avoa fixo como a meiga lle propuxera, e á semana seguinte recuperou a pigmentación e a textura natural da súa pel.
MES (Vilasuxo, Meira)

A xata do carro

2009-06-16T01:07:00.000+02:00

Falan os vellos que un día, levando un carrado de esterco guiado por unha vaca mansa e unha xata nova, cruzáronse cunha vella coñecida como “a meiga do pobo”, que lles preguntou: “¿E como te fías desa xata tan nova para levar o carro?”. Foi dicir iso e a xata comezou a correr cunha agresividade que nunca mostrara, tirando ós donos do carro, e botándose por un barranco coa vaca e o carro. O resultado foi unha vaca coxa e sen un teto, e unha xata mal ferida. Do carro aproveitáronse as rodas… Pero ós poucos días a xata morreu.
MES (Vilasuxo, Meira)

Cúspelle á meiga

2009-06-16T01:06:00.000+02:00

Estaban seguros de que se vías unha meiga, o mellor era cuspir tres veces para escorrentar a mala sorte…
MES (Vilasuxo, Meira)

¡Que me leva o demo!

2009-06-16T01:05:00.000+02:00

Contan que eran dous irmáns que compartían habitación. Un chamábase Domingo e o outro Xoán. Xoán era discapacitado mental, e unha noite Domingo quería ir as festas do pobo, pero seus pais prohibíranlle asistir. Así que ás 12 da noite, cando todos estaban a durmir, Domingo colleu unha corda e atouna á cama de Xoán. Cando xa estaba baixando pola corda, a cama de Xoán, co peso, comezou a moverse cara a ventá, e este empezou a berrar: “¡Ai, Papá, papá…! ¡Corre, que me leva o demo!”; e entón dille seu pai: “¡Agárrate a Domingo, ho!” E contéstalle Xoan: “¡A Domingo xa o levou!”.
MES (Vilasuxo, Meira)

A señora da ventá

2009-06-16T01:04:00.000+02:00

Cóntame miña avoa, que no pobo había unha señora que dicían que cando miraba para algún animal este enfermaba. E certo día, a señora esta mirou un cocho, e houbo que chamar ó veterinario para que se puidera curar. E repetiuse a historia cunha nena, que enfermou despois de que esta señora lle botara unha mirada.
Pero non só había esta meiga. Había outra señora que sempre estaba ó lado dunha fiestra que tiña na súa casa, observando a xente que pasaba pola carretera. Os veciños do pobo desexaban que a señora non os vise marchar cando tiñan que facer unha viaxe, porque según me contan, si esta muller te vía antes de saír de viaxe, ou antes de ir á feira vender un animal, algo malo che pasaba. Se saías de viaxe, averiábache o coche. E si ías á feira, ou non había forma de vender o animal ou che enfermaba xa polo camiño.
JFF (Hermunde, Pol)

Bendecir a colleita

2009-06-16T01:03:00.002+02:00

Antigamente a xente ía á igrexa de rogación, para bendicir a colleita.
AGR (Vilariño, Muimenta, Castro de Rei)

A meiga dos ranchos

2009-06-16T01:03:00.001+02:00

Aconteceu en Muimenta, na casa da Nieves de Antonio, unha amiga de meu avó. Disque foi un día a María de Luís (que todos dicían ou que era meiga ou tiña mal de ollo, nunca se soubo certo) á casa da Nieves e que lle dixera si lle ensinaba os ranchos. En efecto, a dona da casa foillos ensinar, botaron un cacho véndoos e despois fóronse. De alí a un pedazo, a Nieves sentiu un estaraboucido na corte e foi mirar. E alí viu como os cochos subían polas paredes e se botaban dos cortellos. Ela, que nunca tal vira, foi lista e chamou ó cura. Este bendiciulle os cochos e as cortes, e os porcos pararon ao momento. Mais adiante souberon que se non chamaran a un cura, os ranchos acabarían morrendo. E aseguran que a María da Luís fixo que morreran así moitos porcos.
AGR (Vilariño, Muimenta, Castro de Rei)

A meiga da forraxe

2009-06-16T01:01:00.001+02:00

Contan que un día na Ponte de Outeiro (Castro de Rei), a Pepa da Forraxe, que dicían que era medio meiga, fora a casa do avó de miña avoa, e disque reñeron porque a Pepa quería mercarlle a horta a meu tataravó e el non quería. Entón a meiga fixo que se lle ateigara a horta de vermes e limachas. Meu tataravó chamou ó cura Don Francisco. Este veu e bendiciu a horta mentres dicía unhas cántigas. Ao día seguinte todos cantos vermes había estaban colocados na cornixa da casa.
AGR (Vilariño, Muimenta, Castro de Rei)

A vella queimada en Triabá

2009-06-16T01:00:00.000+02:00

Non se sabe se é certo ou non, pero dise que hai moitos anos, alí cerca de Triabá, Castro de Rei, vivía unha vella que dicían que era meiga. Un día, tres homes do pobo decidiron darlle unha boa malleira. Así que os tres homes foron á casa da vella, cada un co seu pao. Entraron na casa e alí encontráronse coa vella, dándolle unha malleira de morte. A vella, antes de morrer, botoulle unha maldición a un deles. Os homes, por medo a que os descubrisen, foron a un forno que había alí cerca e queimárona, pero o home ó que lle botara a maldición a vella, foi un tempo ó cárcere. E cando saíu del, encontrouse coa vella, que regresara do inferno para levalo, coméndolle primeiro o ril, e días despois o fígado, o páncreas, os pulmóns… ata que aquel miserable desapareceu.
AGR (Vilariño, Muimenta, Castro de Rei)

Os trasnos

2009-06-16T00:59:00.000+02:00

Contoume o meu avó Santiago, que cando el e os seus irmáns eran pequenos, os maiores asustábanos para que se portaran ben, dicíndolles que, se non eran obedientes, de noite ían vir os trasnos. Había varios tipos de trasnos, segundo o que os maiores querían conseguir. Uns viñan de noite e roubábanlles a comida que tiñan na barriga, e logo os nenos tiñan fame e nunca se fartaban. Outros, que viñan tamén de noite, contábanlles os ósos da columna vertebral e producíanlles calafríos para todo o ano. Outros, viñan tamén de noite e subían para o faiado, onde se dedicaban a mover as cousas de sitio e provocar ruídos que atormentaban e enchían de medo ós nenos. E o último tipo de trasno que recorda meu avó, era un trasniño máis pequeno que os outros, que viña e chuchaba o alimento ó gando, deixando á familia sen sustento para todo o ano. Por iso, cando nas casas escoitaban calquera ruído raro, os pais dicíanlles aos pícaros: “¡Andan os trasnos aí, xa podedes portarvos ben!”.
YLA (A Muíña, Retizós, Baleira)

A carballeira do demo

2009-06-16T00:58:00.000+02:00

Dicían que nunha carballeira que hai antes de chegar á casa na que se criou a miña mai, sucedían cousas ben raras. Cando algún veciño pasaba de noite por aquel camiño escuro que se estendía por baixo dos carballos, escoitábase unha voz que te chamaba polo teu propio nome e dicíache que foras por un sitio, e logo polo outro. Cando a persoa se daba conta de que aquilo non era algo terreal, tiña que dicir as seguintes palabras: “¡Oh, dulcísimo nome de Xesús!”, e entón escoitábase un estoupido entre os carballos, e as voces desaparecían. E din que por iso esa carballeira chámase aínda hoxe “A Carballeira do Demo”.
YLA (A Muíña, Retizós, Baleira)

Meigas e san Xoán

2009-06-16T00:57:00.000+02:00

Antes, polo San Xoán, para sacar as meigas das casas, collían tróqueles, sanjuanes e flores de bieiteiro e botábano nos furados das paredes, e nas ventás e nas portas, e deixaban todo enramalletado para que non entraran as meigas, tornar delas, ou se estaban fóra que saíran.
IPP (Martín, Baleira)

Fuxan as meigas polo san Xoán

2009-06-16T00:54:00.000+02:00

Dicíannos que non se podía varrer a cociña de noite, pois ao varrer traíamos as meigas para dentro da casa. Ademais, na noite de san Xoán aproveitábase o lume para evitar influxo de meigas e outros males, dicindo: "Salto por riba do lume de san Xoán, para que non me morda nin cobra nin can", ou tamén "Hei brincar o lume novo que hei facer no san Xoán, e hei de ir pola flor da auga para de min meigas tornar".
AGG (Currás, Bretoña, A Pastoriza)

O encanto da peina

2009-06-16T00:52:00.000+02:00

Entre o Vilar e a Corota, din que había un sitio no que había unha cova no que vivían encantos, e que nalgún tempo lles vían a roupa tendida, e se pasabas por xunto deles cando se estaban peiteando, preguntábanlle a un quen lle gustaba máis se el ou se a peina que tiña. E contan que respondeu un que lle gustaba máis a peina, e entón agarrouna e tiroulla a un pe, e dende aquela o home quedou coxo.
SCG (A Pastoriza)

A fonte dos tesouros da Pastoriza

2009-06-16T00:51:00.002+02:00

Dicían que había unha fonte dos tesouros, e que a súa auga era medicinal, e que había que dicir unhas palabras.
SCG (A Pastoriza)

A meiga do leite

2009-06-16T00:51:00.001+02:00

Unha vez pasou unha meiga por cabo dunha vaca e fixo que a vaca non volvera dar leite; pero ó outro día pasou outra meiga e debeuna desenmeigar, xa que a vaca, desde aquel día, volveu dar leite coma se nada
IGL (A Pastoriza)

O violinista

2009-06-16T00:50:00.000+02:00

Contan que había un home que ía tocar sempre ao pico do monte cun violín ata altas horas da madrugada, e que nunca os veciños de A Pastoriza chegaron a ir onda el por medo.
IGL (A Pastoriza)

A meiga fiadora

2009-06-16T00:47:00.000+02:00

Había unha meiga que sempre estaba fiando na ponte da Costa, envolta nunha manta e cunha luz colocada nunha pedra ao seu carón. Ninguén lle falaba, tíñanlle medo; pero un día, foi o pai de Benigno e outros preguntarlle que facía alí soa, e ela díxolles que a deixarán en paz… e seguiu fiando.
IGL (A Pastoriza)

Contra o mal de ollo

2009-06-16T00:46:00.000+02:00

Se nos botan mal ollo, para quitalo precísase unha saluga de allo, e logo recitar unha serie de oracións e facer uns rituais que non me queren desvelar porque din que é segredo.
PDA (O Chao do Pousadoiro, Ribeira de Piquín)

Contra o insomnio

2009-06-16T00:45:00.000+02:00

Metíaselles debaixo da almofada as flores das adormideiras.
AGR (Vilariño, Muimenta, Castro de Rei)

Doenzas na boca e pezas dentarias

2009-06-16T00:44:00.002+02:00

Se che doía unha moa, machucábanse “herbas de dolor do monte” e púñanse nun pegol (un cacho de papel) na cara do lado da dor.
IAV (O Chao do Pousadoiro, Ribeira de Piquín))

Para a dor de moas, hai que facer un parche con molo de pan e vinagre e poñelo sobre a zona inchada da cara. Outra forma consiste en machucar ortigas, envolvelas nun pano e poñelas na zona inchada da cara. Aínda que o mellor é cortar unha roda de limón e colocala encima da moa doente, ou entre a moa e o carrillo. O alivio é inmediato.
AGR (Vilariño, Muimenta, Castro de Rei)

Para a dor de moas, botábanse feixóns a ferver en auga, e despois poñía un a cabeza enriba e, tapándoa cun mandil, aspiraba eses vaos.
Para a inchazón da boca, na cara, machucábanse ortigas en vinagre, e despois, botadas nun pano, atábanse á cara.
IPP (Martín, Baleira)

Mal dos oídos

2009-06-16T00:43:00.000+02:00

Para a dor de oídos, metíase un pau de freixo no lume e recollíanse as gotas que botaba nunha culler, para botalas despois nos oídos, e iso dicían que era un gran remedio.
IPP (Martín, Baleira)

Contra as febres

2009-06-16T00:42:00.000+02:00

Para baixar a febre, cocíanse ortigas en auga, e despois batíanse contra o lombo. Logo habería que untar o zume das ortigas con auga por todo o corpo.
AGR (Vilariño, Muimenta, Castro de Rei)

Problemas nos pés

2009-06-16T00:41:00.000+02:00

Cando a unha persoa lle doía un pé, era bo coller do chan un coio branco ou seixo, cocelo en auga nun pote de ferro, e poñer o pé enriba para tratalo co vapor desa auga.
TBG (Pousada, A Pastoriza)

A inchazón de pé curábase untándoo e vendándoo, ben quente, con xabón raspado en augardente.
IPP (Martín, Baleira)

Doenzas do lombo

2009-06-16T00:40:00.000+02:00

Se tiñas a espalda aberta, había que atar dous cintos dos pantalóns e poñelos ben apertados todos os días arredor dela para lograr pechala.
Para a dor de lombo, despois de andar con pesos, fregábase ben cun ramallo de ortigas.
Para a espinilla caída, que había persoas que sabían curala, púñante sentada no chan, cos pés arrimados á parede, e erguíanche os brazos ben estirados para erguela.
IPP (Martín, Baleira)

Doenzas de pel, feridas e vultos

2009-06-16T00:37:00.002+02:00

Se no verán tiñas o cute moi áspero, ao vir de muxir as vacas, collías aquela espuma que había no canado, e untabas ben a cara con ela, e quedábache suaviña de todo.
Para que non te queimase o sol na cara, cando se ía segar aos montes altos da Muíña, untábase ben con aceite e vinagre.
Se te querías depilar, había que coller un puñado de pallas ardendo, e pasalas polas pernas.
Para aqueles graos que había moito antes, que chamábamos foronchos, facíase cerato: aceite máis cera, remexido todo ben e moi quente. Tamén collíase baloco branco, unha planta de silveiro, para cocer en leite as súas follas e despois poñelas ben quentes sobre os foronchos, para que rebentasen.
Se te ortigabas, era ben fregar a pel cunha pataca partida ao medio.
Para as verrugas, collíase un limaco, fregábase con el a verruga, e despois chantábase nun coto, e segundo secaba o limaco secaba a verruga. Senón, fregábase ben co leite da planta que chamaban ceridonia.
IPP (Martín, Baleira)

Cando a xente se cortaba, botábanlle azucre e logo tea de araña para que cicatrizara mellor, cubrindo ben a ferida con barro das paredes e cun trapo por riba durante dous días.
Se picaban o dedo cun cravo, había que botarlle aceite dunha fritura de un ou dous dentes de allo, o que calmaba a dor e servía como desinfectante.
Para sandar as fendas nas mans, utilizábanse follas de figueira cocidas, ou ben untábanse con graxa de cocho.
MAD (Pousada, A Pastoriza)

Contra o bocio, hai que beber auga de sete fontes no día de San Xoán.
Contra os furúnculos, utilizábase pela de unto con mel e colocábase contra aquel.
AGR (Vilariño, Muimenta, Castro de Rei)

Había unha planta chamada baloco branco, que era moi medicinal, e que curaba as feridas do corpo moi ben.
IGL (A Pastoriza)

Se saen respigos nas uñas, hai que fregalas con moras ben maduras.
Contra as queimaduras, é bo untalas con aceite, ou tamén con follas de hedra.
Se sofres formigo (unha dolorosa infección nos dedos), debes introducir o dedo nunha casca de ovo sen abrir, rompéndoa unicamente por un extremo.
Para os graos infectados, aplicarlles unto.
Para eliminar verrugas, aplícase unha herba chamada couselo.
PDA (O Chao de Pousadoiro, Ribeira de Piquín)

Para os feronchos ou graos, mollábase a cara coa auga que quedaba de cocer “folla de sotoxo”.
IAV (O Chao de Pousadoiro, Ribeira de Piquín)

Para tratar as verrugas, ataban a serda do rabo dunha vaca arredor da verruga e agardaban así a que secara. Ou tamén fregaban a verruga co zume dunha planta chamada ceridonia durante dúas ou tres semanas ata que secaba.
Se temos unha dor, untar cun remexido de tres culleradas de xofre, tres de petróleo, tres de aceite e tres bólas de alcanfor.
Para os golpes que deixaban mouratóns, untábase a zona con artinica.
Ante unha cortadura profunda, cunha ramiña de amieiro facíase unha especie de vendaxe coa entrecasca, e así disque a ferida non collía ningún tipo de infección.
Se che picaba unha cobra velenosa, había que quentar nunha tixola allo con aceite de oliva e untalo na picadura para que desaparecera o veleno. Nos días seguintes, untar a picadura cun farelo de trigo e leite fresca. Afirman que os efectos da picadura desaparecen por completo.
AGR (Vilariño, Muimenta, Castro de Rei)

Coidados do pelo e da cabeza

2009-06-16T00:36:00.000+02:00

Para que o pelo che quedara ben brillante antes de ir a unha festa, lavábase ben e a última auga dábaselle con vinagre.
E se o querías ben rizo para ir ás festas, había que mollalo cunha cervexa e despois tapalo cun pano.
Para a dor de cabeza, partíase unha pataca ao medio e comíase na cena.
IPP (Martín, Baleira)

Problemas dixestivos

2009-06-16T00:30:00.003+02:00

A flor de romeiro utilizábase contra as anemias, decaementos e a falta de apetito.
Tamén para isto último e outros problemas de ventre, tomábase fariña de avea, pero moída coa pedra do muíño colocada dun xeito especial.
Para facer ben as dixestións, dicían que era mellor o leite callado, porque tiña un setenta e cinco por cen de mucosa intestinal.
MAD (Pousada, A Pastoriza)

Para os gases tomábase auga con menta.
Para a dor de barriga cocíase “malvela” e bebíase esa auga.
IAV (O Chao do Pousadoiro, Ribeira de Piquín)

Se un neno choraba porque tiña dor de barriga, a persoa que o coidaba metíase un papado de augardente na boca, e despois tiráballo na barriga ao neno e fregáballa coas maus.
Se un neno tiña lombrigas, para que as botase fóra, dábaselle a beber un xarope de augardente, aceite e sal, todo ben remexido.
Se ao neno non lle anda o ventre, acéndese un misto, móllase en aceite e pónselle no cu como un supositorio; outro remedio era poñerlle a modo de supositorio un cacho de xamón mollado en aceite.
Para a infección de ouriño, había que tomar vaos de manzanilla.
No San Bernabé, na parroquia de Martín, hai un santo moi milagreiro, e hai tamén unha fonte á que a xente traía os animais cando tiñan algunha doenza. Ultimamente, o costume cambiou, e agora veñen persoas para fregar coa auga desa fonte as partes do corpo nas que teñen o mal; despois, deixan colgado nunha árbore o pano que empregaron para fregarse, coma se o mal quedara así tamén nel.
IPP (Martín, Baleira)

Había unha herba que se chamaba corzana, e que servía para facer andar o ventre; había que cocela con auga e despois bebela.
Tamén había outra que chamaban "solda con solda", e era boa para o estómago cando estaba aberto. Había que cocela e bebela tres veces ao día; despois, unha muller que se chamaba Josefa Álvarez Val, dicíalle unhas palabras, e con esas palabras facía que o estómago cerrara.
IGL (A Pastoriza)

Para curar os cólicos, hai que tomar infusións de rabos de cereixa.
AGR (Vilariño, Muimenta, Castro de Rei)

Para matar as lombrigas, había que cocer leite con menta.
TBG (Pousada, A Pastoriza)

Cando alguén padecía de lombrigas, o remedio máis eficaz era unha infusión feita con menta brava. Pero se o mal que tiña era un empacho (cousa que poucas veces sucedía, xa que non había moito que comer) unha solución moi rápida era facerlle tomar á persoa afectada unha planta chamada asento, tamén en forma de infusión, a cal era de un sabor tan desagradable que provocaba vómitos case ao instante.
ARP (Meira)

Problemas respiratorios

2009-06-16T00:27:00.000+02:00

Cando os nenos pequenos tiñan moita tose, aínda que non tivesen catarro, dicíase que tiñan lombrigas, e que ao tomar o leite íanlles á garganta, picando nela e facéndolles tusir. Entón, coábanlles menta e dábanlla a beber no biberón.
ELF (Meira)

Contra a dor na gorxa, dicían de facer cinco veces ó día gargarexos con limón.
AGR (Vilariño, Muimenta, Castro de Rei)

Para que pase o catarro, debíase tomar mel, ourego e "romeiro".
PDA (O Chao do Pousadoiro, Ribeira de Piquín)

Para curar os catarros, cocíase herba de "romero" en auga, e botábaselle mel.
TBG (Pousada, A Pastoriza)

Para combater a gripe, quentábase o zume dun limón, engadíaselle mel, quentábase para derretelo, e tomábase así quente á mañá e á noite. Outras veces, tomábase viño quente con mel. E outro bo remedio era comer liscos fritidos con leite e a súa propia graxa.
AGG (Currás, Bretoña, A Pastoriza)

Mal no embarazo ou parto

2009-06-16T00:24:00.001+02:00

Cando as mulleres parían, matábase unha pita e fervíase en auga, para que tomara ese caldo. Despois, dábaselles chocolate con "jerezquina" ("sansón").
MAD (Pousada, A Pastoriza)

Cando ás mulleres lles doía a matriz, cocían uns "romeros" e despois púñanse esas herbas na barriga para que curaran da súa dor.
Tamén se empregaba para isto unha herba chamada romana, que a facían en tortilla con ovos e dábanlla a comer a estas mulleres.
IGL (A Pastoriza)

Cabalos

2009-06-16T00:22:00.002+02:00

Para o moco das eguas, dábaselles unha infusión dun litro de auga con grao de carvés (unha mala herba que nace nos prados).
MAD (Pousada, A Pastoriza)

Se a un cabalo lle daba un torzón, facíaselle lume baixo a barriga e amantábase para que lle pasase.
IPP (Martín, Baleira)

Pitas

2009-06-16T00:21:00.000+02:00

Cando tiñan a pibida, que era como unha area debaixo da lingua, sacábaselle cunha agulla e despois botábaselle nela unha gotiña de aceite.
IPP (Martín, Baleira)

Gatos

2009-06-16T00:20:00.000+02:00

Cando os gatos tiñan catarro, enrodelábanlles no pescozo un colar de bieiteiro, que é unha árbore oca polo medio, e que ten unha substancia branca. Cortábano en aros e atábano con fío de atar os chourizos, para colocarllo finalmente ao gato no pescozo.
ELF (Meira)

Abellas

2009-06-16T00:19:00.002+02:00

Para evitar que a varroa (un tipo de ácaro) afecte ás abellas, hai quen emprega ouriños de vaca.
YLA (A Muíña, Retizós, Baleira)

Coellos

2009-06-16T00:19:00.001+02:00

Cando un coello morría, moitas veces era porque se lle subía o sangue a cabeza. Entón, facían menciña para o resto dos coellos, que consistía nunha mestura de auga e vinagre.
JFF (Hermunde, Pol)